संत कबीर · अंतरीचा देव
सृष्टीआधीचा वैरागी
प्रश्न कबीर कब से भये बैरागी तुम्हारी सुरत कहाँ को लागी? उत्तर बिचित्रा का मेला नाहीं नहिं गुरु नहिं चेला सकल पसारा जिन दिन नाहीं जिहि दिन पुरुष अकेला गोरख हम तबके अहयें बैरागी हमरी सुरति ब्रह्म सों लागी ब्रह्म नहीं जब टोपी दीन्ही बिष्नु नहीं जब टीका शिव-शक्ति के जन्मे नाहीं तबहि जोग हम सीखा काशी में हम प्रगट भये हैं रामानंद चेताये प्यास अहद की साथ हम लाये मिलन करन को आये सहजे सहजे मेला होइगा जागी भक्ति उतंगा कहें कबीर सुनो हो गोरख चलो गीत के संगा॥
हे गीत म्हणजे एक प्रश्न आणि त्याचे उत्तर. नाथ योग्यांचे थोर गुरू गोरखनाथ कबीरांना विचारतात: कबीरा, तू केव्हापासून वैरागी झालास? तुझी सुरत, म्हणजे मनाचे ध्यान, कशावर लागली आहे? कबीर उत्तर देतात. सृष्टीचा हा रंगीबेरंगी मेळा भरला नव्हता, तेव्हापासून; तेव्हा कोणी गुरू नव्हता आणि कोणी शिष्यही नव्हता. हा सारा पसारा मांडला जाण्याआधीच्या दिवसापासून, जेव्हा परमपुरुष एकटाच होता. गोरख, मी तेव्हापासून वैरागी आहे, आणि तेव्हापासूनच माझी सुरत ब्रह्मात लागली आहे. ब्रह्म म्हणजे सगळ्या गोष्टींच्या मुळाशी असलेले एकमेव सत्य. योग्याला दीक्षेच्या वेळी गुरू टोपी देतात; मला ती टोपी मिळाली, तेव्हा ब्रह्मदेवही नव्हते. माझ्या कपाळी टिळा लागला, तेव्हा विष्णूही नव्हते. शिव आणि शक्ती जन्मलेही नव्हते, तेव्हाच मी योग शिकलो. कबीरांना म्हणायचे आहे की त्यांचे वैराग्य देवांपेक्षाही जुने आहे. पुढे मी काशीत प्रकट झालो, आणि रामानंदांनी मला जागे केले; परंपरा रामानंदांना कबीरांचे गुरू मानते. अनंताची तहान मी बरोबर घेऊन आलो, आणि त्या अनंतालाच भेटायला आलो आहे. हळूहळू, सहजपणे ती भेट घडून येईल; भक्ती जागी होऊन उंच उठली आहे. शेवटी कबीर योग्यांच्या त्या गुरूंना म्हणतात: ऐक गोरख, चल, गाण्याची वाट धर.