संत कबीर · अंतरीचा देव
पाण्याविना पाऊस
साहब हम में, साहब तुम में जैसे प्राण बीज में मत कर बंदा गुमान दिल में खोज देख ले तन में कोटि सूर जहाँ करत झिलमिल नील सिंधु सोहे गगन सब ताप मिट जाएँ देही के निर्मल होय बैठी जग में अनहद घंटा बाजे मृदंगा तन सुख लहि प्यार में बिन पानी लागी जहँ बरखा मोती देखी नदिन में एक प्रेम ब्रह्मांड छाय रह्यो है समझे बिरले पूरा अंध भेदी कहाँ समझेंगे ज्ञान के घर तईं दूरा बड़े भाग अलमस्त रंग में कबीरा बोलै घट में हंस उबारन, दुख निवारन आवागमन मिटे छन में
स्वामी माझ्यात आहे आणि स्वामी तुझ्यातही आहे, जसा बीजात प्राण दडलेला असतो. म्हणून अरे देवाच्या सेवका, मनात गर्व बाळगू नकोस; त्याला आपल्याच देहात शोधून बघ. आत अशी एक जागा आहे, जिथे कोट्यवधी सूर्य झगमगतात, आणि आतल्या आकाशात निळा सागर चमकतो. देहात राहणाऱ्या जीवाचे सगळे ताप तिथे शांत होतात. निर्मळ होऊन जीव या जगाच्या मधोमध बसतो. आत अनाहत नाद घुमतो: असे संगीत, ज्याला कोणताही हात छेडत नाही. त्यात घंटाही वाजते आणि मृदंगही. त्या प्रेमात देहाला सुख मिळते. तिथे पाण्याविना पाऊस पडतो, आणि नद्यांमध्ये मोती दिसतात. ही सारी आतल्या जगाची नवलाई आहे. एकच प्रेम साऱ्या ब्रह्मांडात भरून राहिले आहे, पण ते पुरेपूर समजणारा विरळाच. भेद पाहणारे आंधळे ते कसे समजणार? त्यांना सगळीकडे भेदच दिसतो: हे वेगळे, ते वेगळे. ज्ञानाच्या घरापासून ते फार दूर आहेत. मोठ्या भाग्याने कबीर त्याच प्रेमाच्या रंगात बेफिकीर, धुंद होऊन आपल्या घटातून, म्हणजे देहाच्या आतून बोलतात. त्यांची ही वाणी हंसाला तारते आणि त्याचे दुःख दूर करते. इथे हंस म्हणजे आत्मा; संतांच्या कवितेत तो याच नावाने येतो. क्षणात जन्म-मरणाची ये-जा संपते.