संत कबीर · प्रेम आणि विरह
माहेरात न रमणारे मन
नैहर से जियरा फट रे नैहर नगरी जिनके बिछड़ी, उसका क्या घर-बाट रे तनिक जियरवा मोर न लागे, तन-मन बहुत उचाट रे या नगरी में लाख दरवाजा, बीच समुंदर घाट रे कैसे के पार उतरिहौं सजनी, अगम पंथ का पाट रे अजब तरह का बना तम्बूरा, तार लगे मन मात रे खूंटी टूटी तार बिलगाना, कोऊ न पूछत बात रे
माहेरावरून माझे मन पार उडाले आहे. हे गाणे एका तरुण नवरीचे आहे; पहाटे ती सासरी, म्हणजे प्रभूच्या घरी, जायला निघणार आहे. जिचे माहेरचे गाव सुटले, तिला आता कोणते घर, कोणती वाट? इथे माझे मन जराही रमत नाही; तन आणि मन दोन्ही फार अस्वस्थ आहेत. या नगरीला लाख दरवाजे आहेत, आणि तिच्या मधोमध एक समुद्र आहे; त्याच्या काठी नावा सुटण्याचा एक घाट आहे. सखे, कोणालाच गाठता न येणाऱ्या या वाटेचे हे रुंद पात्र मी कसे पार करू? एक अजब तंबोरा तयार झाला आहे. जोवर त्याच्या तारा जुळलेल्या असतात, तोवर मन त्याच्या नादात धुंद असते. पण खुंटी तुटली आणि तारा सैल होऊन निसटल्या, की मग त्याला कोणी विचारतही नाही.
माहेरात न रमणारे मन
हंस हंस पूछौं मातु-पिता सों, भोर ससुरे जाब रे जो चाहें सो वो ही करिहैं, पत वाही के हाथ रे न्हाय-धोय दुल्हिन होय बैठी, जोहे पिया की बाट रे तनिक घूंघटवा दिखाव सखी री, आज सोहाग की रात रे कहें कबीर सुनो भाई साधो, पिया-मिलन की आस रे भोर होत बंदे याद करोगे, नींद न आवे खाट रे
हसत हसत मी आई-वडिलांकडे जायची परवानगी मागते: पहाटे मला सासरी जायचे आहे. तिथे माझा नवरा त्याला हवे तसेच करील; माझी अब्रू आता त्याच्याच हाती आहे. न्हाऊन-धुऊन, नवरी बनून मी बसले आहे, आणि प्रियाची वाट पाहते आहे. सखे, माझा घुंगट जरासा मागे सार; आज माझ्या लग्नाची पहिली रात्र आहे. कबीर म्हणतात, साधू बंधूंनो, ऐका: प्रियाला भेटायची, एवढीच माझी आस आहे. अरे माणसा, पहाट होईल तेव्हा तुला आठवण येईल; माझ्या खाटेवर मला झोपच येत नाही.