संत कबीर · प्रेम आणि विरह
सुखसागराच्या काठी तहानलेला
सुख सागर में आइके, मत जा रे प्यासा। अजहुँ समझ नर बावरे, जम करत निरासा। निर्मल नीर भरे तेरे आगे, पी ले स्वासों-स्वासा। मृग-तृष्णा जल छाड़ो बावरे, करो सुधा-रस आसा। ध्रुव-प्रह्लाद-शुकदेव पिया, और पिया रैदासा। प्रेमहि संत सदा मतवाला, एक प्रेम की आसा। कहें कबीर सुनो भाई साधो, मिट गई भय की बासा॥
सुखाच्या सागरापर्यंत तू येऊन पोचलास; आता तहानलेला परत जाऊ नकोस. वेड्या माणसा, अजून तरी समजून घे: यम तुझ्या साऱ्या आशा तोडायला येतोच आहे. तुझ्यासमोर निर्मळ पाणी काठोकाठ भरलेले आहे; श्वासाश्वासाने ते पी. हा सुखाचा सागर म्हणजे देव; तो इतका जवळ आहे, की प्रत्येक श्वासाने त्याला पिता येते. मृगजळाचा नाद सोड; वाळवंटात चमकणारे ते पाणी गाठायला तहानलेले हरीण धाव धाव धावते, पण ते पाणी त्याला कधीच मिळत नाही. त्याऐवजी अमृताची आस धर. हे पाणी इतरांनी प्यायले आहे. ध्रुवाने ते प्यायले; सख्खा बाप जिवावर उठला तरी देवाला न सोडणाऱ्या प्रल्हादानेही प्यायले. जन्मापासूनच पूर्ण असलेल्या शुकदेव मुनींनी ते प्यायले, आणि कबीरांच्याच काशीतल्या संत रैदासांनीही प्यायले. संत सदैव केवळ प्रेमाच्या नशेत असतो, आणि प्रेम हीच त्याची एकमेव आस असते. कबीर साधूंना सांगतात, भीतीचे घरच मोडून पडले आहे; अशा संताच्या मनात तिला राहायला जागाच उरली नाही.