संत कबीर · सद्गुरू आणि शब्द
शब्दाची साधना
साधो, शब्द साधना कीजै जेहि शब्द ते प्रगट भये सब, सोई शब्द गही लीजै शब्द गुरु शब्द सुन शिष्य भये, शब्द सो बिरला बूझे सोई शिष्य सोई गुरु महातम, जेहि अंतर गति सूझे शब्दै वेद पुराण कहत हैं, शब्दै सत ठहरावे शब्दै सुर मुनि संत कहत हैं, शब्द भेद नहिं पावे शब्दै सुन सुन भेष धरत हैं, शब्दै कहे अनुरागी षट्दर्शन सब शब्द कहत हैं, शब्द कहे बैरागी शब्दै काया जग उतपानी, शब्दै केरी पसारा कहें कबीर जहाँ शब्द होत है, भवन भेद में न्यारा
साधू हो, शब्दाची साधना करा. ज्या शब्दातून सारे काही प्रकट झाले, तोच शब्द धरून ठेवा. इथे शब्द म्हणजे सद्गुरू देतात तो आतला नाद आणि उपदेश. शब्द हाच गुरू आहे; ज्यांनी तो ऐकला ते त्याचे शिष्य झाले, तरी एखादा विरळाच त्याला जाणतो. ज्याला आपल्या अंतरात त्या शब्दाची गती उमगते, तोच खरा शिष्य; आणि गुरूचा मोठेपणाही त्याचाच. वेद आणि पुराणे शब्दाबद्दलच बोलतात, आणि सत्य त्यावरच टिकले आहे असे सांगतात. देव, मुनी आणि संतही त्याची चर्चा करतात, पण नुसत्या चर्चेने त्याचे रहस्य त्यांच्या हाती लागत नाही. तो ऐकून ऐकून कोणी साधूचा वेष घेतो; देवाचे प्रेमी भक्तही त्याच्याविषयीच बोलतात. षड्दर्शने, म्हणजे हिंदू तत्त्वज्ञानाच्या सहा शाखा, शब्दाचेच नाव घेतात, आणि संसार सोडलेला वैरागीही घेतो. देह आणि जग शब्दातूनच जन्मले, आणि आपल्या भोवती जे काही पसरले आहे, तो सगळा त्याचाच पसारा आहे. कबीर म्हणतात, जिथे शब्द घुमतो, ती जागा सगळ्या भुवनांच्या भेदांपलीकडची आहे. इथे शब्द म्हणजे बोलणे किंवा शास्त्र नव्हे, तर सगळ्याच्या मागे असलेला पहिला नाद. प्रत्येक ग्रंथ त्याच्याबद्दल बोलतो, पण तो आतच ऐकावा लागतो.