मनाचे श्लोक
एक कल्पना, दोन रूपे
स्फुरे वीषयीं कल्पना ते अविद्या। स्फुरे ब्रह्म रे जाण माया सुविद्या। मुळीं कल्पना दो रुपें तेंचि जाली। विवेकें तरी स्वस्वरुपीं मिळाली॥
इंद्रियांच्या विषयांची कल्पना मनात स्फुरली, तर ती अविद्या, म्हणजे अज्ञान. ब्रह्माचा विचार स्फुरला, तर तीही माया आहे, असे जाण; पण ही माया सुविद्या, म्हणजे चांगले ज्ञान. मुळात एकच कल्पना ही दोन रूपे घेते. तरीही विवेकाने ती आपल्या खऱ्या स्वरूपात, आत्म्यात, मिसळून जाते. येथे माया म्हणजे ममता किंवा प्रेम नव्हे. एकच सत्य ज्या शक्तीमुळे अनेक रूपांत दिसते, ती शक्ती म्हणजे माया. येथे कल्पनेचे दोन चेहरे आहेत: एक मनाला बाहेर विषयांकडे ओढतो, दुसरा त्याला ब्रह्माकडे वळवतो. येथे माया म्हटले आहे ते ब्रह्माच्या विचाराला, ब्रह्माला नव्हे. तो चांगला विचारसुद्धा मनाची कल्पनाच असतो; विवेक त्याला आत्मस्वरूपात, त्याच्या घरी, परत आणतो.