मनाचे श्लोक
गुणांनी गुंतलेला जीव
जयाचें तया चूकलें प्राप्त नाहीं। गुणें गोविलें जाहलें दुख देहीं। गुणावेगळी वृत्ति ते ही वळेना। जुनें ठेवणें मीपणें आकळेना॥
जे ज्याचे स्वतःचे आहे, तेच त्याला चुकले आहे; ते त्याला मिळत नाही. तीन गुणांनी त्याला गोवून टाकले आहे, आणि देहात त्याला दुःख आले आहे. त्याची वृत्ती गुणांपासून वळून त्यांच्या पलीकडे जात नाही. आणि तो ‘मी’ म्हणत राहतो तोवर जुने ठेवणे त्याच्या आवाक्याबाहेरच राहते. आपल्या तत्त्वज्ञानात सगळी सृष्टी तीन गुणांनी विणलेली मानतात. सत्त्व म्हणजे निर्मळपणा आणि चांगुलपणा; रज म्हणजे अस्वस्थ धावपळ आणि वासना; तम म्हणजे जडपणा आणि सुस्ती. प्रत्येक मनःस्थिती, प्रत्येक कृती या तिघांचे काही ना काही मिश्रण असते. धाग्यांत गुरफटलेल्या वस्तूला गोवलेली म्हणतात; हा जीवही तसाच गोवला गेला आहे, आणि त्याचेच ठेवणे त्याच्या हाताबाहेर पडून आहे.