निवडक दासबोध ओव्या · This Book and This Life
बाळकाचे जातां प्राण · दासबोध ३.१.४६-४८
बाळकाचे जातां प्राण । अंतीं होये विस्मरण । तेणें पूर्वील स्मरण । विसरोन गेला ॥ ४६॥ गर्भीं म्हणे सोहं सोहं । बाहेरी पडतां म्हणे कोहं । ऐसा कष्टी जाला बहु । गर्भवासीं ॥ ४७॥ दुःखा वरपडा होता जाला । थोरा कष्टीं बाहेरी आला । सवेंच कष्ट विसरला । गर्भवासाचे ॥ ४८॥
या समासात समर्थ जन्माचे दुःख वर्णन करतात. गर्भवासाचे कष्ट आणि जन्मताना अरुंद वाटेतून बाळाची होणारी ओढाताण, प्रसंगी त्याचा मृत्यूही, त्यांनी आधीच्या ओव्यांत दाखवला आहे. जन्मताना बाळाचे प्राण जाऊ लागतात, आणि त्याच क्षणी त्याला विस्मरण होते. आधी जे आठवत होते, ते सारे तो विसरून जातो. गर्भात असताना तो ‘सोहं, सोहं’ म्हणत असतो, म्हणजे ‘तो परमात्मा मीच आहे’. पण बाहेर पडताच तो ‘कोहं’, म्हणजे ‘मी कोण?’ असे म्हणू लागतो. गर्भवासात असा तो फार कष्टी झालेला असतो. तो दुःखाच्या तडाख्यात सापडलेला होता. मोठ्या कष्टांनी तो बाहेर आला. आणि बाहेर येताक्षणीच गर्भवासाचे ते सारे कष्ट तो विसरून गेला.