निवडक दासबोध ओव्या · Worldly Life Done Well
नाना वेश नाना आश्रम · दासबोध १४.७.१-४
नाना वेश नाना आश्रम । सर्वांचें मूळ गृहस्थाश्रम । जेथें पावती विश्राम । त्रैलोक्यवासी ॥ १ ॥ देव ऋषी मुनी योगी । नाना तापसी वीतरागी । पितृआदिकरून विभागी । अतीत अभ्यागत ॥ २ ॥ गृहस्थाश्रमीं निर्माण जाले । आपला आश्रम टाकून गेले । परंतु गृहस्थागृहीं हिंडों लागले । कीर्तिरूपें ॥ ३ ॥ याकारणें गृहस्थाश्रम । सकळामधें उत्तमोत्तम । परंतु पाहिजे स्वधर्म । आणी भूतदया ॥ ४ ॥
वेश नाना, आश्रम नाना, पण सर्वांचे मूळ गृहस्थाश्रम आहे. स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ, या तिन्ही लोकांतल्या जीवांना तेथेच विश्राम मिळतो. जुन्या रीतीत आयुष्याचे चार आश्रम मानले: ब्रह्मचर्य, गृहस्थ, वानप्रस्थ आणि संन्यास. गृहस्थाश्रम म्हणजे घर-संसार करून राहण्याची अवस्था. देव, ऋषी, मुनी, योगी, नाना तपस्वी आणि विरागी, हे सारे गृहस्थाश्रमातच जन्मले. तसेच पितर आणि घरच्या रोजच्या अन्नात वाटा असणारे इतर, संन्यासी आणि पाहुणेही. पुढे ते आपला आश्रम सोडून गेले, तरी कीर्तिरूपाने ते गृहस्थांच्याच घरोघरी फिरू लागले. म्हणून सर्व आश्रमांत गृहस्थाश्रम उत्तमोत्तम आहे, असे समर्थ सांगतात. पण त्यासाठी स्वधर्म, म्हणजे आपले कर्तव्य, आणि भूतदया, म्हणजे सर्व जीवांविषयी करुणा, हवी.