निवडक दासबोध ओव्या · Worldly Life Done Well
सत्यायेवढें सुकृत नाहीं · दासबोध १०.१०.५४-५५
सत्यायेवढें सुकृत नाहीं । असत्यायेवढें पाप नाहीं । प्रचितीविण कोठेंचि नाहीं । समाधान ॥ ५४ ॥ सत्य म्हणिजे स्वरूप जाण । असत्य माया हें प्रमाण । येथें निरोपिलें पापपुण्य । रूपेंसहित ॥ ५५ ॥
सत्याएवढे पुण्य नाही, आणि असत्याएवढे पाप नाही. प्रचीतीविना, स्वतःच्या अनुभवाविना, कुठेच समाधान नाही. मग समर्थ या शब्दांना त्यांचा सर्वांत खोल अर्थ देतात. सत्य म्हणजे स्वरूप, आपले खरे आत्मरूप. असत्य म्हणजे माया, अनेक रूपे दाखवणारी नश्वर शक्ती; हे प्रमाण आहे. असे येथे पाप आणि पुण्य त्यांच्या खऱ्या रूपासह सांगितले आहे. म्हणूनच पुढची ओवी एक धक्कादायक गोष्ट सांगते. दृश्य जग हे पाप, कारण ते असत्य आहे; ते ओसरले, की उरते ते पुण्य, म्हणजे परब्रह्म. चल आणि अचल यांच्या या समासात समर्थ आधी सांगतात, निश्चल परब्रह्म एकच सत्य, आणि जे चंचल ते मायिक, भासमान. हे सांगण्या-ऐकण्याचे काम नाही; आपल्या अनुभवाने जाणावे. प्रत्ययाविना कष्ट करत राहणे, हेच पाप.