तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग १३८९: बहुत सोसिले मागें न कळतां
बहुत सोसिले मागें न कळतां । पुढती काय आतां अंध व्हावें ॥१॥ एकाचिये अंगीं हें ठेवावे लावून । नये भिन्न भिन्ना चांचपडो ॥ध्रु.॥ कोण होईल तो ब्रह्मांडचाळक । आपण चि हाक देइल हाके ॥२॥ तुका ह्मणे दिलीं चेतवूनि सुनीं । कौतुकावांचूनि नाहीं छळ ॥३॥
आधी, काही न कळता, मी खूप सोसले. आता पुढेही पुन्हा आंधळेच व्हायचे का? हे सगळे एकाच्याच अंगी लावून ठेवावे, त्या एकावरच सोपवावे. वेगवेगळ्या गोष्टींत, एकीतून दुसरीत, चाचपडत फिरू नये. या ब्रह्मांडाचा चालक त्याच्याशिवाय दुसरा कोण असणार? हाक मारली, की तो स्वतःच हाकेला ओ देईल. तुकाराम महाराज म्हणतात, त्याने कुत्री चेतवून सोडली आहेत; पण तो त्याचा खेळ आहे, त्यात खरा छळ नाही. ‘एक’ म्हणजे साऱ्या ब्रह्मांडाला चालवणारा देव. आधीचे दुःख न कळल्यामुळे होते: सगळे वेगवेगळे आहे, असे वाटून माणूस प्रत्येक गोष्टीमागे धावतो, आणि अंधारात ठेचकाळतो. सगळ्यामागे एकच आहे, हे कळले, की सगळा भार त्याच्यावर टाकता येतो. मग अंगावर धावणारी संकटेही त्याचाच खेळ वाटतात. शेवटच्या ओळीतली कुत्री कोणती, हे नीट उलगडत नाही; बहुधा ती जगातली संकटे असावीत. एका जुन्या प्रतीत तिथे ‘गुणीं’, म्हणजे प्रकृतीचे गुण, असा पाठ आहे.