PocketPage

मराठी (Original)

102 pieces

  1. अभंग १: समचरणदृष्टि विटेवरी साजिरीहरी, विटेवर दोन्ही पाय सम ठेवून उभे असलेले तुझे साजिरे रूप, तिथेच माझे मन कायमचे राहू दे. मायेच्या, क्षणात नाहीशा होणाऱ्या गोष्टी मला नकोत. देवा, माझी ओढ तिकडे लागू देऊ नकोस. ब्रह्मदेवासारख्या देवांची मोठमोठी पदे म्हणजे दुःखाचीच मेजवानी. मा…
  2. अभंग २: सुंदर तें ध्यान उभें विटेवरीकमरेवर हात ठेवून विटेवर उभे असलेले ते रूप किती सुंदर आहे! गळ्यात तुळशीचा हार, कमरेला पिवळा पीतांबर. हेच रूप मला सतत आवडते. त्याच्या कानांत मकराच्या आकाराची कुंडले तळपतात, आणि कंठात कौस्तुभ मणी झळाळतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, हेच माझे सगळे स…
  3. अभंग ४: राजस सुकुमार मदनाचा पुतळाकिती राजबिंडा आणि किती कोमल हा! जणू मदनाचा, कामदेवाचा पुतळाच. त्याच्या तेजापुढे सूर्य-चंद्रांच्या कळा फिक्या पडल्या आहेत. कपाळावर कस्तुरीचा मळवट, अंगाला चंदनाची उटी, आणि गळ्यात वैजयंतीची माळ रुळते आहे. मस्तकावर मुकुट, कानांत कुंडले, आणि त्य…
  4. अभंग ९: हाचि नेम आतां न फिरें माघारीहाच माझा नेम आहे; आता मी मागे फिरणार नाही. मी गोविंदाच्या शेजारी जाऊन बसले आहे. मी घररिघी होऊन त्याच्या घरात शिरले, आणि बळेच त्याची पट्टराणी झाले. त्या सावळ्या परब्रह्मालाच मी वरले आहे. आता त्या बलवानाचा अंगसंग घडला आहे. तुकाराम महाराज म्हण…
  5. अभंग ३४: आपुलिया हिता जो असे जागताजो आपल्या खऱ्या हिताविषयी सदा जागा असतो, त्याचे आई-वडील धन्य होत. ज्या कुळात अशी सात्त्विक, निर्मळ मनाची मुले-मुली जन्माला येतात, त्यांचा देवालाही आनंद वाटतो. अशी माणसे गीता आणि भागवत ऐकतात, आणि विठोबाचे चिंतन करतात. तुकाराम महाराज म्हणतात,…
  6. अभंग ४६: विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्मसारे जग विष्णूने भरलेले आहे, हे जाणणे हाच वैष्णवांचा धर्म. हा आपला, तो परका, असे भेदाभेद मानण्याचा भ्रम अमंगळ आहे. भागवत धर्म पाळणाऱ्या भक्तांनो, ऐका. जे हित कराल, ते खरेपणाने करा. कोणत्याही जिवाचा मत्सर तुमच्या हातून घडू नये. सर्वेश्वराच्य…
  7. अभंग ५१: आलिंगनें घडेसंतांनी आलिंगन दिले, की मोक्ष मिळतो; देवाशी एकरूप होण्याची सायुज्य मुक्ती जोडली जाते. संतांचा महिमा असा आहे, की तो सांगताना बोलण्याचीच सीमा येते. सगळी तीर्थे आणि सगळे पवित्र पर्वकाळ त्यांच्या पायांशी येऊन मिळालेले असतात. तुकाराम महाराज म्हण…
  8. अभंग ६२: शुद्धबीजा पोटींशुद्ध बीजाच्या पोटीच रसाळ, गोमटी फळे येतात. अशा माणसाच्या मुखात अमृतासारखी वाणी असते, आणि त्याचा देह चांगल्या कारणासाठी खर्ची पडत असतो. तो सर्वांगाने निर्मळ असतो, आणि त्याचे चित्त गंगेच्या पाण्यासारखे स्वच्छ असते. तुकाराम महाराज म्हणतात, त्…
  9. अभंग ८८: सुख पाहतां जवापाडेंपाहायला गेले तर सुख जवाच्या दाण्याएवढे, आणि दुःख पर्वताएवढे. हे सतत लक्षात ठेव, धरून ठेव, आणि संतांचे वचन खरे मान. आयुष्याचा अर्धा भाग रात्र घेऊन जाते. उरलेला बालपणात, म्हातारपणात आणि रोगराईत जातो. तुकाराम महाराज म्हणतात, आणि पुढे, मूर्खाला…
  10. अभंग १०१: आतां तरी पुढें हा चि उपदेशआता तरी, यापुढे माझा एवढाच उपदेश आहे: आपल्या आयुष्याचा नाश करू नका. मी सगळ्यांच्या पाया पडून दंडवत घालतो; आपापले चित्त शुद्ध करा. हित कशात आहे? मन एकाग्र करून देवाचे चिंतन करावे, त्यात. तुकाराम महाराज म्हणतात, ज्यात लाभ होतो, तोच व्यापार कर…
  11. अभंग ११४: तिर्थी धोंडा पाणीतीर्थक्षेत्री असतात ते दगड आणि पाणी; पण सज्जनांच्या ठायी देव प्रत्यक्ष, रोकडा भेटतो. संतांची संगत मिळाली, की आपले अंग त्यांना समर्पित करणे, यातच खरे भले आहे. तीर्थावर ज्याचा जसा भाव, तसे त्याला फळ मिळते; इथे मात्र अनाडी माणसालाही ते बळेच मि…
  12. अभंग १२४: हरिहरां भेदहरी आणि हर, म्हणजे विष्णू आणि शिव, यांच्यात भेद नाही; त्यावरून वाद घालू नये. ते एकमेकांच्या हृदयात राहतात, जशी साखरेत गोडी असते. जो त्यांच्यात भेद करतो, त्याच्याच वाटेत अडचण येते. दोन्ही नावांच्या आड आहे ती फक्त एक वेलांटी. तुकाराम महाराज म…
  13. अभंग १३५: बाळ बापा ह्मणे काकालहान बाळ बापाला काका म्हणते, म्हणून ते काही दुष्ट ठरत नाही. भाव जसा असेल तसा, तो गोडच असतो. आणि विठ्ठल त्या भावाचे कोड पुरवतो. साखरेला कुणी धोंडा म्हटले, तरी तोंडाला तिची गोडी लागायची राहते का? तुकाराम महाराज म्हणतात, अडाणी माणसाचे बोल पोकळ…
  14. अभंग १८९: खेळ मांडियेला वाळवंटीं घांईवाळवंटात मोठ्या जोमाने खेळ मांडला आहे. वैष्णव बंधू नाचत आहेत. क्रोध आणि अभिमान त्यांनी पायरीसारखे पायाखाली घातले आहेत, आणि ते एकमेकांच्या पाया पडत आहेत. आनंदाच्या लाटांत ते नाचतात, देवाच्या नावांची पवित्र गाणी गातात. कळिकाळावर चढाई करायला त…
  15. अभंग २३१: अवघे चि गोड जालेंसगळेच गोड झाले. आधी जे केले होते, ते पूर्णतेला आले. पांडुरंग साहाय्याला आला, आणि त्याने अंतरात सोबत दिली. काठाला पोहोचताना तोच वाट झाला; मागे वाहवत जात होतो, तेव्हा तोच पायाखालचा ठाव झाला. तुकाराम महाराज म्हणतात, स्वप्नातले सगळे निघून गेले;…
  16. अभंग २६६: कन्या सासुर्‍यासि जायेसासरी निघालेली मुलगी पुन्हा पुन्हा मागे वळून माहेराकडे पाहते. केशवा, माझ्या जिवाची तशीच अवस्था झाली आहे. तू मला केव्हा भेटशील? आईपासून चुकलेले लहान मूल कावरेबावरे होऊन चहूकडे आईला शोधत राहते. पाण्यावेगळी केलेली मासोळी तडफडते. तुकाराम महाराज…
  17. अभंग २८९: न लगे चंदना सांगावा परिमळआपला सुगंध सांगायला चंदनाला सगळ्या झाडाझुडपांना हाक मारून गोळा करावे लागत नाही. आत जे असते, ते आपल्या स्वभावानेच धावत बाहेर येते; कितीही धरून ठेवले, तरी आवरत नाही. सूर्य या लोकांना मुद्दाम जागे करीत नाही; तो प्रकाशाचा, किरणांचा उगमच आहे, म्…
  18. अभंग २९१: मन करा रे प्रसन्नअरे, मन प्रसन्न करा. सगळ्या सिद्धींचे कारण मनच आहे. मोक्ष असो की बंधन, सुख असो की समाधान, किंवा कोणतीही इच्छा, सगळे मनावरच अवलंबून आहे. मनानेच मूर्तीची स्थापना केली, आणि मनानेच मनाची पूजा केली. मनानेच आपली इच्छा पुरी केली; मन ही सगळ्यांची म…
  19. अभंग २९८: साधूनी बचनाग खाती तोळा तोळासराव करून काही लोक बचनागासारखे जहाल विष तोळा तोळा खातात; इतरांना ते डोळ्यांनी पाहवतही नाही. सराव करून काही लोक साप हातात धरतात; इतर ते पाहूनच कापू लागतात. प्रयास केले, की असाध्य तेही साध्य होते. तुकाराम महाराज म्हणतात, याचे कारण अभ्यास, म्ह…
  20. अभंग ३१८: उजळावया आलों वाटामी वाटा उजळायला आलो आहे, खरे काय आणि खोटे काय, याचा निवाडा करायला. माझा धनी विठ्ठल; त्याच्या सान्निध्यात, तो जे बोल बोलवतो, तेच मी बोलतो. म्हणून माझ्या मनात कसलीही शंका नाही; एका स्वामीचे बळ माझ्या पाठीशी आहे. तुकाराम महाराज म्हणतात, यापुढे…
  21. अभंग ३२०: बरा कुणबी केलोंदेवा, तू मला कुणबी केलेस, शेती करणाऱ्या जातीत जन्म दिलास, हे बरे झाले. नाहीतर मी दंभानेच मेलो असतो. देवराया, तू फार चांगले केलेस. हा तुका आनंदाने नाचतो, आणि तुझ्या पाया पडतो. माझ्यापाशी थोडी जरी विद्या असती, तरी मी अपायात पडलो असतो. संतांची…
  22. अभंग ३२४: तुझें वर्म ठावेंदेवा, तुझे वर्म मला ठाऊक झाले आहे; माझ्या भावाने ते मला हाती लागले. कासवी जशी करते, तसे तुझे रूप मी अंतरात धरून राहीन. तुझ्याशी माझी ताटातूट होऊ देणार नाही; तुझी माझी नजरभेट मी घडवतच राहीन. तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, तुझे चिंतन हीच तुझी…
  23. अभंग ३२९: वैद्य वाचविती जीवावैद्यच जीव वाचवू शकले असते, तर देवाचे ध्यान कोणी केले असते? कुणास ठाऊक, कोणत्या रीतीने, पण जीवाचा उरलेला ठेवा प्रारब्धच राखून ठेवते. नवस करून मुलगा-मुलगी हाती आली असती, तर लग्न करून नवरा करायची गरजच काय होती? हा सगळा विचार तुकोबांचा स्वामी,…
  24. अभंग ३४७: जें कां रंजलें गांजलेंजे दुःखाने पिचले आहेत, ज्यांना सगळ्यांनी गांजले आहे, त्यांना जो आपले म्हणतो, तोच खरा साधू ओळखावा. देव तिथेच आहे, असे जाणावे. लोणी आतून-बाहेरून मऊ असते; सज्जनाचे चित्तही तसेच असते. ज्याला सांभाळणारे कोणी नाही, त्याला तो हृदयाशी धरतो. आपल्या…
  25. अभंग ५२०: आह्मी वैकुंठवासीआम्ही वैकुंठात राहणारे आहोत. याच कारणासाठी इथे आलो आहोत: ऋषींनी जे सांगितले, ते खऱ्या भावाने आचरणात आणण्यासाठी. संतांचे मार्ग आम्ही सांडतो, सोडतो; सारे जग आडरानाने भरले आहे. उरलेले उच्छिष्ट, शेष राहिलेला भाग, तेवढाच आम्ही सेवन करू. संतांच्य…
  26. अभंग ५३३: कमोदिनी काय जाणे तो परिमळकमळिणीला आपल्या सुगंधाची काय कल्पना? तो सारा सुगंध भुंगाच भोगतो. देवा, तसेच तुझे नाम किती गोड आहे, हे तुला ठाऊक नाही. त्या नामाचे प्रेमसुख आम्हीच जाणतो. गाय गवत खाते, पण दुधाची गोडी तिच्या वासराला मिळते. जे ज्याच्या हातून निर्माण होते, ते त…
  27. अभंग ५४६: नाहीं सुख मज न लगे हा मानमला यात सुख नाही; हा मान मला नको. पण हे लोक दूर राहत नाहीत; मी काय करू? देहाची सरबराई होते, तेव्हा माझे अंग पोळते. चांगले गोडधोड पक्वान्न मला विषासारखे वाटते. कोणी माझी स्तुती करू लागले, माझा मोठेपणा वर्णू लागले, की ते मला ऐकवत नाही; माझा ज…
  28. अभंग ६११: विठ्ठल आमचें जीवनविठ्ठल आमचे जीवन आहे. सगळ्या वेदशास्त्रांचे स्थान तोच. सिद्धी मिळवण्याचे साधन विठ्ठल, आणि ध्यानाचा विसावाही विठ्ठलच. विठ्ठल आमच्या कुळाचे दैवत आहे. धन, नातीगोती आणि मनही तोच. पुण्य आणि पुरुषार्थ विठ्ठलच, आणि गोष्ट आवडते ती विठ्ठलाचीच. विठ्ठ…
  29. अभंग ७०२: आणीक दुसरें मज नाहीं आतांआता मला दुसरे काही नाही. हे मी अगदी मनापासून ठरवून टाकले आहे. मनात पांडुरंग, ध्यानात पांडुरंग; जागेपणी आणि स्वप्नातही पांडुरंगच. माझ्या सगळ्या इंद्रियांना हेच वळण लागले आहे; वेगळा, दुसरा भाव आता उरला नाही. तुकाराम महाराज म्हणतात, पंढरपुरात…
  30. अभंग ७५६: घेई माझे वाचेमाझ्या वाणी, विठोबाचे गोड नाम घे. डोळ्यांनो, तुम्ही सुख घ्या रे; विठोबाचे मुख पाहा. कानांनो, तुम्ही माझ्या विठोबाचे गुण ऐका. मना, तू तिकडे धाव घे, आणि विठोबाच्या पायांपाशीच राहा. तुकाराम महाराज म्हणतात, जिवा, या केशवाला कधी सोडू नकोस.
  31. अभंग ७६५: नाहीं निर्मळ जीवनस्वच्छ पाणीच नसेल, तर साबण काय करणार? तसेच चित्त शुद्ध नसेल, तर तिथे उपदेश काय करणार? झाडाला फुले-फळे धरतच नसतील, तर वसंत ऋतू काय करणार? वांझ स्त्रीला मुले होत नसतील, तर नवरा काय करणार? पुरुष नपुंसक असेल, तर बायको त्याचे काय करणार? प्राण गे…
  32. अभंग ८१८: नाम आठवितां सद्गदित कंठींदेवा, असे कर की तुझे नाम आठवताच माझा कंठ दाटून यावा, आणि पोटात प्रेम वाढत जावे. अंगावर रोमांच उभे राहावेत, डोळ्यांतून आनंदाश्रूंचे पाणी वाहावे. माझ्या आठही अंगांत, साऱ्या गात्रांत, तुझे प्रेम भरून राहावे. हे सगळे शरीर या कीर्तनात वेचले जावो…
  33. अभंग ८७३: माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभावमाझ्या विठोबाचे प्रेम कसे आहे पाहा! तो स्वतः देव असून स्वतःच गुरूही होतो. देहाच्या भावात ज्या इच्छा प्रिय असतात, त्या तो पुरवतो, आणि शेवटी भक्ताला आपल्यापाशी नेतो. तो पुढे-मागे उभा राहून सांभाळ करतो. आलेले आघात निवारतो. संकटात त्याच्या योगक…
  34. अभंग ९४३: विठ्ठल गीतीं गावाविठ्ठलाला गीतांतून गावे, विठ्ठलाला चित्तात धरावे, आणि विटेवर उभा असलेला विठ्ठल डोळे भरून पाहावा. विठ्ठल अनाथांचा भाऊ आहे, कृपेचा सागर आहे. तो संसाराचे बंधन आणि यमाचा पाश तोडतो. शरण आलेल्यांना हाच विठ्ठल मुक्ती देतो, आणि संतांच्या संगतीत भेट…
  35. अभंग ९८६: काळ सारावा चिंतनेंआपला वेळ देवाच्या चिंतनात घालवावा: एकांतात राहावे, गंगास्नान करावे, देवाची पूजा करावी, आणि तुळशीला प्रदक्षिणा घालावी. आहार आणि वागणे-फिरणे बेताचे असावे; इंद्रियांवरचा नियम हेच खरे बळ. शिळे अन्न, फार झोप आणि फार बोलणे नसावे. परमार्थ हे मोठे…
  36. अभंग ९८७: मऊ मेणाहून आह्मी विष्णुदासआम्ही विष्णूचे दास मेणापेक्षाही मऊ आहोत, आणि वज्रालाही भेदू इतके कठीणही आहोत. आम्ही मेलेले असूनही जिवंत आहोत, झोपलेले असूनही जागे आहोत. ज्याला जे हवे, ते ते आम्ही देऊ. माणूस भला असेल, तर त्याला आमच्या ढुंगणावरची लंगोटीही देऊ; आणि नाठाळ असेल…
  37. अभंग ९९३: अणुरणीयां थोकडादेवाला जाणल्यानंतर आपण काय झालो, ते तुकोबा इथे सांगतात. हा तुका अणूहूनही लहान आहे, आणि आकाशाएवढा मोठाही आहे. संसाराच्या भ्रमाने घडवलेला हा देहाचा आकार मी गिळून टाकला, आणि फेकून दिला. जाणणारा, जाणले जाणारे आणि जाणणे ही त्रिपुटी सुटली, आणि दे…
  38. अभंग ९९४: धन्य आजि दिनआजचा दिवस धन्य आहे: संतांचे दर्शन घडले. पाप आणि ताप तुटून गेले, आणि दैन्य तत्क्षणी निघून गेले. मनाचे समाधान झाले; संतांच्या पायांशी मन विसावले. तुकाराम महाराज म्हणतात, संत घरी आले, तोच आमचा दिवाळी-दसरा.
  39. अभंग १००६: शेवटीची विनवणीही माझी शेवटची विनवणी आहे; संतजनहो, ती ऐकून घ्या. देवा, एवढेच मागतो: तुम्हा संतांना माझा विसर कधीही पडू नये. यापुढे फार काय बोलू? सगळे तुमच्या पायांशी आधीच ठाऊक आहे. तुकाराम महाराज म्हणतात, मी तुमच्या पाया पडलो आहे; माझ्यावर तुमच्या कृपेची…
  40. अभंग १०२७: पुण्य परउपकार पाप ते परपीडादुसऱ्यावर उपकार करणे हे पुण्य, आणि दुसऱ्याला पीडा देणे हे पाप. या दोघांना दुसरी जोड नाही. सत्य हाच धर्म, आणि असत्य हेच बांधून टाकणारे कर्म. यापलीकडे दुसरे मर्म नाही. मुखाने नामाचे स्मरण हीच सद्गती, आणि देवाकडे पाठ फिरवणे हीच अधोगती, हे जाणा…
  41. अभंग १२०५: नाहीं संतपण मिळतें हें हाटींसंतपण बाजारात विकत मिळत नाही. गुहांमधून, रानावनांतून भटकले, तरी ते मिळत नाही. धनाच्या राशी ओतल्या, तरी त्याचे मोल होत नाही. ते आकाशात नाही, आणि पाताळातही नाही. तुकाराम महाराज म्हणतात, ते मिळते फक्त जिवाच्या बदल्यात. नाहीतर त्याच्या गोष्टीही…
  42. अभंग १२६०: रवि दीप हीरा दाविती देखणेंसूर्य, दिवा आणि हिरा दिसणारे तेवढेच दाखवतात; पण जे डोळ्यांना दिसत नाही, त्याचे दर्शन संतांमुळे घडते. त्यांचा महिमा मी पामर काय वर्णन करू? ब्रह्मदेवादी देवांनाही तो खरा कळत नाही. तापलेल्या देहाला चंदन थंड करते; संतसंग सत्त्व, रज, तम हे तिन्ह…
  43. अभंग १३३५: बरें जालें देवादेवा, बरे झाले, माझे दिवाळे निघाले. या दुष्काळाने मला छळले, तेही बरेच झाले. त्या पश्चात्तापामुळे मन तुझ्या चिंतनात राहिले, आणि हा संसार ओकारीसारखा नकोसा झाला. देवा, बरे झाले, बायको कजाग मिळाली. लोकांमध्ये ही दुर्दशा झाली, तेही बरेच. जगात अप…
  44. अभंग १३३६: बोलावा विठ्ठल पाहावा विठ्ठलविठ्ठलच बोलावा, विठ्ठलच पाहावा, आणि आपला जीव-भाव सगळा विठ्ठलच करावा. या ध्यासाने माझे मन हावरे झाले आहे; ते आता मागे फिरत नाही. बंधनाची गाठ सुटली, आणि मला निवांतपणे त्याला मिठी मारता आली. तुकाराम महाराज म्हणतात, विठ्ठलाने माझा देह भरून टाकल…
  45. अभंग १३५४: पोटापुरतें कामपोटापुरते काम जरूर करावे; पण खरी गरज आहे ती रामाची. म्हणून खरे काम एकच करा: चित्तात पांडुरंगाला धरून ठेवा. हव्यास कशाचाही असो, ते मिळणे प्रारब्धाच्या हाती आहे; आपण जोडायची ती देवाची सेवा. तुकाराम महाराज म्हणतात, आपले सगळे बळ आणि सगळी बुद्धी…
  46. अभंग १३८९: बहुत सोसिले मागें न कळतांआधी, काही न कळता, मी खूप सोसले. आता पुढेही पुन्हा आंधळेच व्हायचे का? हे सगळे एकाच्याच अंगी लावून ठेवावे, त्या एकावरच सोपवावे. वेगवेगळ्या गोष्टींत, एकीतून दुसरीत, चाचपडत फिरू नये. या ब्रह्मांडाचा चालक त्याच्याशिवाय दुसरा कोण असणार? हाक मारली…
  47. अभंग १४००: ओलें मूळ भेदी खडकाचें अंगओले मूळ खडकाचे अंगही फोडून आत शिरते. अभ्यासाने, सततच्या सरावाने, कोणतेही काम सिद्धीस जाते, हे लक्षात ठेवा. होणारच नाही, असे अवघड काहीच नाही; युक्ती आणि धीर नसतो, तोपर्यंतच ते अवघड वाटते. दोरी पुन्हा पुन्हा घासली, की दगडही कापला जातो. सरावान…
  48. अभंग १४१०: भिक्षापात्र अवलंबणेंभिक्षेच्या पात्रावर अवलंबून जगणे, जळो असे लाजिरवाणे जिणे! अशा माणसाकडे नारायण पूर्णपणे पाठ फिरवतो. देवाच्या पायी खरा भाव नसेल, तर वरवरची भक्ती वाया जाते. ज्याने आपला जीव देवाला अर्पण केला नाही, त्याची भक्ती म्हणजे व्यभिचारच. दीनवाणे, बापुडे…
  49. अभंग १४३२: दया क्षमा शांतिजिथे दया, क्षमा आणि शांती असते, तिथे देवाची वस्ती असते. तो धावत त्या घरी पोहोचतो, आणि तिथेच आश्रय धरून राहतो. कीर्तनाच्या वाटेवर तर तो भुकेल्या भिकाऱ्यासारखा लोटत येतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, नामाने पूजा घडते, आणि नामानेच देव जोडला जातो.
  50. अभंग १५०८: अवघीं भूतें साम्या आलींसारे प्राणी मला आता सारखेच दिसू लागले आहेत. असे मी त्यांना पूर्वी कधी पाहिले होते? मग जो विश्वास आला, तो खरा; तो पांडुरंगाच्या कृपेचा आहे. माझ्याविषयी कोणी शंका धरू नये; लोकांनी निर्द्वंद्व, निश्चिंत असावे. तुकाराम महाराज म्हणतात, मला जे जे…
  51. अभंग १५०९: सत्यसंकल्पाचा दाता नारायणसत्यसंकल्पाचा, म्हणजे खऱ्या मनाने केलेल्या संकल्पाचा, दाता नारायण आहे. तो सगळे मनोरथ पूर्ण करतो. इथे सगळे अलंकार शोभतात. इच्छेचे फळ मिळते, ते भावाच्या बळावर. अंतरातले बीज आणि त्यातला कळवळा तो जाणतो, कारण तो सगळ्या ब्रह्मांडात व्यापून आहे. त…
  52. अभंग १५१०: काय वाणूं आतां न पुरे हे वाणीसंतांचे काय वर्णन करू? माझी वाणी पुरी पडत नाही. मी आपले मस्तक त्यांच्या चरणांवर ठेवतो. परिसाच्या स्पर्शाने लोखंडाचे सोने होते; तरी त्याने आपला मोठेपणा बाजूला ठेवला आहे. लोखंडाला कसे शिवू, असा विचार तो जाणतच नाही. संतांचे सामर्थ्य जगाच्या कल…
  53. अभंग १५१७: अवघा तो शकुनहृदयात देवाचे चरण असणे, हाच सगळा शुभशकुन. इथे देवाचा वियोग नसेल, तर मग लाभाला काय उणे? हरीच्या नामाची संगत असली, की वाणी सदा शुचिर्भूत, पवित्र राहते. तुकाराम महाराज म्हणतात, हरीच्या दासांना प्रत्येक दिवस शुभकाळच असतो.
  54. अभंग १५८५: मागणें तें एक तुजप्रति आहेपांडुरंगा, माझे तुझ्याकडे एकच मागणे आहे; देणार असशील, तर बघ. मला या संतांच्या स्वाधीन कर, एवढेच दे. याशिवाय मी तुझ्याकडे दुसरे काहीच मागत नाही. तुकाराम महाराज म्हणतात, आता उदार हो, आणि मला संतांच्या पायांशी ठेव.
  55. अभंग १५९०: संसाराचे अंगीं अवघीं च व्यसनेंसंसाराच्या अंगी सगळी व्यसनेच भरलेली आहेत. आम्ही मात्र या कीर्तनाने शुद्ध झालो. आता हे तिन्ही भुवन सोवळे झाले आहे; जे जे विषम, विरुद्ध होते, ते आम्ही धुऊन टाकले. आता ब्रह्मपुरीत, ब्रह्मरूप नगरीत, अखंड राहायचे; तिथे विटाळाचे तोंडही दिसत नाही.…
  56. अभंग १७४१: लेंकराचें हितलेकराचे हित आईचे मन सतत वाहत असते. कळवळ्याची जातच अशी: ती कोणताही लाभ न पाहता प्रेम करते. आई बाळाचा भार पोटात वाहते, आणि त्याला सगळ्याच गोष्टींत साहाय्य करते. तुकाराम महाराज म्हणतात, संतांनो, तसे माझे ओझे तुमच्यावर आहे.
  57. अभंग १७५१: चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होतीचित्त शुद्ध असेल, तर शत्रूही मित्र होतात; वाघ आणि साप अशा माणसाला खात नाहीत. त्याच्यासाठी विषही अमृत होते, आघातही हिताचा ठरतो, आणि न करण्यासारखेही त्याच्यासाठी नीतीचे होते. दुःखसुद्धा त्याला संपूर्ण सुखाचे फळ देईल; अग्नीच्या ज्वाळाही शीतल ह…
  58. अभंग १८७१: जाऊं देवाचिया गांवांचला, देवाच्या गावाला जाऊ. देव आपल्याला विसावा देईल. देवाला आपले सुख-दुःख सांगू. देव आपली भूक शमवील. आपला सगळा भार देवावरच घालू. देव सुखाचा सागर आहे. आता त्याच्या पायांना जडून देवापाशीच जवळ राहू. तुकाराम महाराज म्हणतात, आम्ही या देवाची लाडकी…
  59. अभंग १८८४: दिवट्या छत्री घोडेमशाली, छत्री, घोडे, हे काही चांगल्यात मोडत नाही. पंढरीराया, आता इथे मला यात कशाला गुंतवतोस? मान, दंभ आणि दिखाव्याचे चाळे, ही तर डुकराची विष्ठा. तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, धाव, मला यातून सोडव. गाथेतल्या शीर्षकानुसार हा अभंग चौदा अभंगांच्य…
  60. अभंग १८९५: मुंगी आणि रावशिवाजी महाराजांनी तुकोबांना आणण्यासाठी अबदागिरी, म्हणजे मानाचे छत्र, घोडा आणि कारकून पाठवले; त्यांना तुकोबा हे उत्तर पाठवतात. मुंगी असो की राजा, आमच्या दृष्टीने दोघांचा जीव सारखाच. मोह आणि आशा हा कळिकाळाचा फास; तो आता आमच्या गळ्यातून निघून…
  61. अभंग १८९७: आह्मी तेणें सुखीतुम्ही मुखाने विठ्ठल विठ्ठल म्हणा; त्यानेच आम्ही सुखी होतो. बाकीचे तुमचे वित्त, तुमचे धन, ते मला मातीसमान आहे. गळ्यात तुळशीची माळ मिरवा, आणि एकादशीचे व्रत करा. स्वतःला हरीचे दास म्हणवून घ्या. तुकाराम महाराज म्हणतात, मला एवढीच आशा आहे. हा अभ…
  62. अभंग २०००: जेथें जातों तेथें तूं माझा सांगातीमी जिथे जातो, तिथे तू माझा सोबती असतोस. माझा हात धरून तू मला चालवतोस. आम्ही वाटेने चालतो ते तुझ्याच आधाराने. माझा भारही तू सोबत घेऊन चालवतोस. मी बोलायला गेलो आणि बरळलो, तरी तू ते नीट करतोस. देवा, तू माझी लाज नेलीस, आणि मला धीट केलेस. सगळे ल…
  63. अभंग २००६: माझिये जातीचें मज भेटो कोणीमाझ्या जातीचे, माझ्यासारखे कोणी तरी मला भेटावे, म्हणजे माझी आवड पोटभर पुरी होईल. ज्यांना अंतःकरणापासून हरी आवडतो, त्यांची माझ्या मनाला आर्त ओढ लागली आहे. त्यांच्यासाठी माझा जीव कासावीस होतो, आणि हे डोळे त्यांची वाट पाहत राहतात. वैष्णवांना,…
  64. अभंग २१२८: वाचे विठ्ठल नाहींज्याच्या वाणीत विठ्ठल नाही, तो प्रेतच आहे, हे पाहा. धिक्कार असो त्याच्या जगण्याचा! त्याचा भार पृथ्वीलाही सहन होत नाही. तो कीर्तनात कधी बसत नाही, आणि देवाचे गुण कानांनी ऐकत नाही. देवळात जायचे म्हटले की त्याला कंटाळा येतो; तो काळ्या तोंडाचा क…
  65. अभंग २१३६: धर्माचे पाळणधर्माचे पालन करणे, आणि पाखंडाचे, म्हणजे धर्माच्या नावाने चाललेल्या ढोंगाचे, खंडन करणे, हेच आमचे काम. नामाचे बीज वाढवायचे, हेच आम्हाला करायचे आहे. तीक्ष्ण उत्तरांचे बाण हातात घेऊन मी फिरतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, लहान असो की थोर, मला कोणाची…
  66. अभंग २२५४: जन्मा येउनि काय केलेंअरे, जन्माला येऊन तू काय केलेस? तू तर मुद्दलच गमावून बसलास. अरे फजितखोरा, अजूनही तरी तू माघारी का फिरत नाहीस? गाठीशी बांधलेली पुंजी तू उधळून टाकलीस; आता पुढे तुला भीकच मागावी लागेल. तुकाराम महाराज म्हणतात, जिथून आलास, त्या आपल्या ठिकाणी परत…
  67. अभंग २२५६: कृपाळू सज्जन तुह्मी संतजनसंतजनहो, तुम्ही कृपाळू सज्जन आहात. माझ्यावर तुमचे एवढेच कृपादान असू द्या: पांडुरंगाला माझी आठवण करून द्या. काकुळतीला येऊन माझी कीव त्याला सांगा. मी अनाथ आहे, अपराधी आहे, पतितांमध्येही पुढचा आहे; पण मला त्याच्या पायांपासून वेगळे करू नका. तुक…
  68. अभंग २२६६: वेदाचा तो अर्थ आह्मांसी च ठावावेदांचा खरा अर्थ आम्हालाच ठाऊक आहे; इतरांनी फक्त त्याचे ओझे डोक्यावर वाहावे. खाल्लेल्या पदार्थाची गोडी नुसत्या पाहणाऱ्याला मिळत नाही. हमाल धनाचे ओझे वाहतो, ते फक्त मजुरीसाठी. उत्पत्ती, पालन आणि संहार यांचे खरे रहस्य, ज्याने बीज हाती घेतले,…
  69. अभंग २२७०: पाषाण देव पाषाण पायरीदेवाची मूर्ती दगडाची, आणि देवळाची पायरीही दगडाचीच. तरी एकाची पूजा होते, आणि दुसरीवर लोक पाय ठेवतात. भाव हेच सार आहे, भाव हेच सार! ज्यांनी तो अनुभवला, ते भावानेच देवरूप झाले. पाण्या-पाण्यात असा काय फरक असतो? गंगेचे पाणी गोड, म्हणून बाकीच्या…
  70. अभंग २२९५: मुखीं नाम हातीं मोक्षमुखात नाम असले, की मोक्ष हातात येतो. याची साक्ष पुष्कळांना पटली आहे. वैष्णवांचा, विठ्ठलभक्तांचा, माल अस्सल आहे. तो झटकन खऱ्या वस्तूपर्यंत, देवापर्यंत, पोहोचवतो. त्यासाठी अंगाला भस्म, हातात दंड किंवा काठी लागत नाही. तीर्थांसाठी कष्ट करत भटका…
  71. अभंग २३०६: हें चि दान देगा देवादेवा, मला एवढेच दान दे: तुझा मला कधीही विसर पडू नये. मी आवडीने तुझे गुण गाईन; हीच माझी सगळी कमाई. मला मुक्ती नको, आणि संपत्तीही नको. मला नेहमी संतांची संगत दे. तुकाराम महाराज म्हणतात, हे मिळणार असेल, तर आम्हाला खुशाल पुन्हा पुन्हा आईच्या गर…
  72. अभंग २३१०: कां रे नाठविसी कृपाळु देवासीअरे, त्या कृपाळू देवाची आठवण तू का करत नाहीस? सगळ्या जगाला तो एकटाच पोसतो. बाळ आणि आईचे दूध, यांची उत्पत्ती कोण करते? लक्ष्मीचा पती श्रीपती दोघांनाही बरोबरच वाढवतो. उन्हाळ्याच्या महिन्यांतही झाडांना पालवी फुटते. त्यांना पाणी कोण घालते? मग त…
  73. अभंग २३२५: नाहीं देवापाशीं मोक्षाचें गांठोळेंदेवापाशी मोक्षाचे गाठोडे बांधून ठेवलेले नाही, की ते काढून वेगळे तुझ्या हाती द्यावे. इंद्रियांवर जय मिळवून मन साधावे; मन विषयांपासून मोकळे होणे, हेच तिथले खरे कारण. उपवास आणि पारणी, अक्षरे घोकण्याची खटपट, या सत्कर्मांना शेवटी त्यांचे फळ मिळत…
  74. अभंग २३९१: नाम घेतां न लगे मोलनाम घ्यायला काही मोल लागत नाही. नाममंत्र खोल, गूढ नाही. फक्त दोन अक्षरांचे काम आहे: राम राम असा उच्चार करावा. इथे वर्ण, धर्म, जात यांचा प्रश्नच नाही. नामात सगळेच मान्य ठरतात. तुकाराम महाराज म्हणतात, नाम हेच चैतन्याचे, त्या जिवंत परमतत्त्वाच…
  75. अभंग २४८१: वृक्ष वल्ली आह्मां सोयरीं वनचरेंझाडे, वेली आणि वनात फिरणारे प्राणी हे आमचे सोयरे आहेत. पक्षीही गोड सुरांत गाणी आळवतात. या सुखामुळे आम्हाला एकांतात राहणे आवडते; इथे गुण किंवा दोष कोणतेच अंगाला चिकटत नाहीत. आकाश हा आमचा मंडप, आणि पृथ्वी हे आसन. तिथे मन रमते, खेळत राहते. एक…
  76. अभंग २५७२: करितां विचार सांपडलें वर्मविचार करता करता मला वर्म सापडले: सगळे मुळापासून, श्रमाशिवाय सोडवण्याचे. नारायणा, मला घेऊन तू स्वतःला मला द्यावेस. जिवाच्या बदल्यात जीव, असा हा सौदा. मग दोघांत काही उरलेच नाही, तर हा पडदा कशाला आला? तू आपल्या तोंडाने छान वाद घालतोस! तुकाराम…
  77. अभंग २६६९: आपुलें मरण पाहिलें म्यां डोळांमी माझे स्वतःचे मरण डोळ्यांनी पाहिले, आणि तो एक अनुपम सोहळा झाला. तिन्ही भुवने आनंदाने भरून गेली. मीच सर्वांचा आत्मा, अशा भावाने मी सगळ्याचा भोग घेतला. अहंकाराने भारलेला मी एकाच जागी अडकलो होतो; तो अहंकार सोडला, आणि हा सुकाळ झाला. जन्म-मरणा…
  78. अभंग २८०८: नको नको मना गुंतूं मायाजाळींमना, मायेच्या जाळ्यात गुंतू नकोस, नकोच. तुला गिळायला काळ जवळ येऊन ठेपला आहे. बाबा रे, काळाची झडप पडेल, तेव्हा आई-वडीलसुद्धा तुला सोडवणार नाहीत. राजा सोडवणार नाही, मुलखाचा चौधरी सोडवणार नाही, आणि बाकीचे मोठमोठे सोयरेही सोडवणार नाहीत. तुकाराम…
  79. अभंग २८२०: उंच निंच कांहीं नेणे हा भगवंतहा भगवंत उच्च काय, नीच काय, काहीच जाणत नाही. भक्ताचा भाव पाहून तो वाट पाहत थांबून राहतो. दासीपुत्र विदुराच्या घरच्या कण्या तो खातो. दैत्याच्या घरी तो प्रल्हादाचे रक्षण करतो. रोहिदासासोबत तो चामडे रंगवू लागतो, कबिराच्या मागावर शेले विणतो. सज…
  80. अभंग २८२१: भेटीलागीं जीवा लागलीसे आसदेवा, तुझ्या भेटीची माझ्या जिवाला आस लागली आहे. रात्रंदिवस मी तुझी वाट पाहतो. चांदण्यावर जगणाऱ्या चकोर पक्ष्याला पौर्णिमेचा चंद्र म्हणजेच जीवन; तसे माझे मन तुझी वाट पाहते. दिवाळीला माहेरी नेण्यासाठी मूळ येईल, म्हणून सासरी असलेली लेक आसुसलेल…
  81. अभंग २९०६: मायबापें केवळ काशीआई-वडील म्हणजे प्रत्यक्ष काशीच. म्हणून दुसऱ्या तीर्थाला जाऊ नये. पुंडलिकाने असे काय केले होते? आणि परब्रह्म त्याच्यासाठी येऊन उभे ठाकले! तूही तसाच सावध हो, आणि हृदयात नारायणाला धर. तुकाराम महाराज म्हणतात, आई-वडील ही सगळी देवाचीच रूपे आहेत.…
  82. अभंग २९७१: प्रपंच वोसरोमाझा प्रपंच, संसाराची सगळी ओढ, ओसरून जावो, आणि माझे चित्त तुझ्या पायांत मुरून जावो. पांडुरंगा, असे कर: मला तुझ्या शुद्ध रंगात रंगवून टाक. आता पुरे, पुरे झाले. माझ्यावर दुसऱ्या कोणाचीही सत्ता नको. जे खोटे आहे, ते माझ्यावरून उतरवून टाक. तुकार…
  83. अभंग ३०४५: अमृताचीं फळें अमृताची वेलीअमृताच्या वेलीला अमृताचीच फळे येतात; पुढे तेच बीज तीच परंपरा चालवते. नारायणा, अशा माणसांची संगत मला दे, ज्यांचे शब्द आपल्या मुखी यावेत. उत्तम अन्न सेवन केले, की कंठाला थंडावा मिळतो, आणि अंगावर पुष्टी आणि तेज बाहेरूनही तसेच दिसते. तुकाराम मह…
  84. अभंग ३०४६: पंढरीसी जा रे आलेनो संसारासंसारात जन्माला आलेल्यांनो, पंढरीला जा रे. पांडुरंग, म्हणजे विठ्ठल, दीनांचा सोयरा आहे. भेटीच्या ओढीने तो उभा राहून तुमची वाट पाहतो आहे. तो कृपाळू तुम्हाला भेटायला घाईला आला आहे, उतावीळ झाला आहे. एकदा त्याचे दर्शन झाले, की मागचे सगळे पाप नाह…
  85. अभंग ३०७६: जगीं ऐसा बाप व्हावाजगात बाप असा असावा, की ज्याचा सगळा वंश मुक्तीला जावा. हे मायबाप ज्ञानदेवा, तुमच्या पोटी आलो, आणि आमची पापे नाहीशी झाली. मुळात बापच ज्ञानी होता, म्हणून तर आम्हीही ध्यानाला लागलो. तुकाराम महाराज म्हणतात, मी तुमच्या पोटचे बाळ आहे. मला ब्रह्माच…
  86. अभंग ३०८४: जेथें कीर्तन करावेंजिथे कीर्तन करायचे, तिथे अन्न खाऊ नये. कपाळाला बुक्का लावून घेऊ नये, आणि गळ्यात माळ घालून घेऊ नये. आपल्या तट्टासाठी किंवा बैलासाठी दाणा, किंवा गवतसुद्धा, मागू नये, हे लक्षात ठेवा. तुकाराम महाराज म्हणतात, कीर्तनासाठी जे द्रव्य घेतात, आणि जे…
  87. अभंग ३१९०: क्षणक्षणा हा चि करावा विचारहा संसाराचा सागर तरून पार कसे जायचे, याचाच विचार क्षणोक्षणी करावा. हा देह नाशवंत आहे; तो सगळाच जाणार आहे. काळ आयुष्य खात चालला आहे; सावध राहा. संतांच्या संगतीची आवड धरावी, आणि परमार्थासाठी घाई करावी. तुकाराम महाराज म्हणतात, या जगाच्या व्यवह…
  88. अभंग ३२५१: आनंदाचे डोहीं आनंदतरंगआनंदाच्या डोहात आनंदाच्या लाटा उसळत आहेत. आनंद हेच त्या आनंदाचे अंग आहे. सगळ्याच्या पलीकडचे जे घडले आहे, ते काय सांगू? प्रेमाच्या भरात शब्द पुढे चालतच नाहीत. पोटातल्या बाळाच्या आवडीनुसार आईला डोहाळे लागतात; आतला जिव्हाळा तिच्या इच्छांतून बा…
  89. अभंग ३२५४: हरिनामवेली पावली विस्तारहरिनामाचा वेल चांगला पसरला आहे. फळांनी आणि फुलांनी लगडून तो हिरवागार डवरला आहे. माझ्या मना, तू तिथे पक्ष्यांचा राजा हो, आणि या तृप्तीचे काम साधून घे. मुळातल्या बीजानेच आपली गोडी दाखवली आहे, आणि जो लाभ व्हायचा तो लवकरच झाला आहे. तुकाराम महार…
  90. अभंग ३३९६: आह्मां घरीं धन शब्दाचीं च रत्नेआमच्या घरी धन म्हणजे शब्दांचीच रत्ने. शब्दांचीच शस्त्रे घेऊन आम्ही प्रयत्न करू. शब्द हेच आमच्या जिवाचे जीवन; शब्दांनीच आम्ही लोकांना धन वाटू. तुकाराम महाराज म्हणतात, पाहा, शब्द हाच देव आहे. शब्दांनीच आम्ही त्याचा गौरव करू, त्याची पूजा करू.
  91. अभंग ३७४६: आतां कोठे धांवे मनदेवा, तुझे चरण पाहिल्यावर आता माझे मन आणखी कुठे धावणार? थकवा गेला, शीण गेला; सगळा आनंदच आनंद झाला आहे. प्रेमाच्या रसात अशी मिठी बसली आहे, आणि मुखाला तुझी गोडी जबर लागली आहे. तुकाराम महाराज म्हणतात, आम्हाला साजेसे असे मोठे आणि खरे माप म्हणजे…
  92. अभंग ३८५६: देह तंव आहे प्रारब्धा अधीनहा देह तर प्रारब्धाच्या, म्हणजे पूर्वकर्मांनी ठरलेल्या भोगाच्या, अधीन आहे. मग त्याच्या कष्टांचे ओझे मी कशाला वाहू? देवा, माझा सगळा काळ तुझ्या चिंतनात सरावा, एवढीच माझी इच्छा आहे; शरीराने, वाणीने आणि मनाने मी हेच मागतो. हे दात्या, या जन्मात…
  93. अभंग ४०१०: सावळे सुंदर रूप मनोहरपांडुरंगा, तुझे सावळे, सुंदर, मन मोहून टाकणारे रूप माझ्या हृदयात निरंतर राहू दे. आम्हाला दुसरी कोणतीही इच्छा नाही, कशाची ओढ नाही. तुझे नामच आम्हाला गोड लागते. जन्मोजन्मी मी तुझ्याकडे हेच मागत आलो आहे; आता ते आम्हाला सहजपणे देऊन टाक. तुकाराम…
  94. अभंग ४०६९: वेद अनंत बोलिलावेद अनंत बोलले, पण त्यांनी साधलेला अर्थ एवढाच: विठोबाला शरण जावे, आणि दृढ निष्ठेने त्याचे नाम गावे. सगळ्या शास्त्रांचा विचार शेवटी याच निर्धारावर येऊन थांबतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, अठरा पुराणांचा सिद्धांत आणि हेतूही हाच आहे.
  95. अभंग ४०८२: अर्भकाचे साटींलहान मुलासाठी पंतोजी स्वतः हातात पाटी धरतात. तसेच संत जगात स्वतः आचरण करून दाखवतात. लहान बाळाची चाल ओळखून आई आपले पाऊल तसेच टाकते. तुकाराम महाराज म्हणतात, नाव लोकांसाठीच पाण्यात उभी असते.
  96. अभंग ४२९९: पवित्र तें कुळ पावन तो देशजिथे हरीचे दास जन्म घेतात, ते कुळ पवित्र, आणि तो देश पावन. नारायणच त्यांचे कर्म आणि धर्म झालेला असतो, आणि त्यांच्यामुळे तिन्ही लोक पावन होतात. वर्णाच्या अभिमानाने कोण पावन झाला, ते मला सांगा पाहू. अंत्यज, म्हणजे अस्पृश्य मानलेल्या, अशा जन्म…
  97. अभंग ४३१०: ऐसे कैसे जाले भोंदूअसे हे भोंदू कसे निपजले? वाईट कर्मे करतात, आणि स्वतःला साधू म्हणवतात. अंगाला राख फासतात, डोळे मिटून बसल्याचे दाखवतात, आणि पाप करतात. वैराग्याचे सोंग दाखवून ते विषयसुखाचा सोहळा भोगतात. तुकाराम महाराज म्हणतात, किती सांगू? जळो त्यांची संगत!
  98. अभंग ४३११: कोणी निंदा कोणी वंदाकोणी आमची निंदा करो, कोणी आम्हाला वंदन करो; आमचा उद्योग एकच, आपले खरे हित साधणे. आम्ही पंढरीच्या राजाचे, विठ्ठलाचे भजन करतो; त्याच्याशी तुमचे काय देणेघेणे? तुमच्यासारखे वागलो, तर आम्ही आपल्या हिताला मुकू. तुकाराम महाराज म्हणतात, आता काहीही…
  99. अभंग ४३१६: बोले तैसा चालेजो बोलतो तसाच वागतो, त्याची पावले मी वंदीन. मी स्वतः त्याचे अंगण झाडीन, आणि त्याचे दास्य करीन. मी त्याचा सेवक होईन, आणि हात जोडून त्याच्यापुढे उभा राहीन. तुकाराम महाराज म्हणतात, असा माणूस म्हणजेच देव; माझा भाव त्याच्या चरणी आहे.
  100. अभंग ४४०३: ज्याचें जैसें भावी मनज्याचे मन देवाची जशी कल्पना करते, तसे दर्शन देव त्याला देतो. मनातली खूण पुरवणे त्याला जमते. तो समाधान करून देतो. तो स्वतःला प्रकट करतो, आणि वर कृपेची छाया धरतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, त्याने असे दान दिले, की मन हरिनामात लीन झाले.
  101. अभंग ४४०९: पापाची वासना नको दावूं डोळांदेवा, माझ्या डोळ्यांना पापाची वासना दाखवू नकोस; त्याहून मी आंधळा असलेलाच बरा. कोणाची निंदा माझ्या कानांवर पडू देऊ नकोस; देवा, त्यापेक्षा मला बहिराच करून ठेव. अपवित्र बोलणे माझ्या तोंडी येऊ नये; त्याहून मी मुका असलेलाच बरा. परस्त्रीची संगत म…
  102. अभंग ४४७१: आह्मी जातों आपुल्या गांवाआम्ही आपल्या गावाला जातो. आमचा रामराम घ्या. तुमची आमची ही शेवटचीच भेट; इथून जन्माचे नाते तुटले. आता आमच्यावर दया असू द्या; मी तुमच्या पाया पडतो. निजधामी, त्या खऱ्या घरी कोणाला यायचे असेल, तर वाणीने विठ्ठल विठ्ठल बोला. मुखाने राम-कृष्ण म्हणा…