तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग ३०७६: जगीं ऐसा बाप व्हावा
जगीं ऐसा बाप व्हावा । ज्याचा वंश मुक्तिस जावा ॥१॥ पोटा येतां हरलें पापा । ज्ञानदेवा मायबापा ॥ध्रु.॥ मुळीं बाप होता ज्ञानी । तरी आह्मी लागलों ध्यानीं ॥२॥ तुका ह्मणे मी पोटींचें बाळ । माझी पुरवा ब्रह्मींची आळ ॥३॥
जगात बाप असा असावा, की ज्याचा सगळा वंश मुक्तीला जावा. हे मायबाप ज्ञानदेवा, तुमच्या पोटी आलो, आणि आमची पापे नाहीशी झाली. मुळात बापच ज्ञानी होता, म्हणून तर आम्हीही ध्यानाला लागलो. तुकाराम महाराज म्हणतात, मी तुमच्या पोटचे बाळ आहे. मला ब्रह्माचा, त्या परम सत्याचा, छंद लागला आहे; माझा हा हट्ट तुम्ही पुरा करा. ज्ञानदेव म्हणजे संत ज्ञानेश्वर, तेराव्या शतकातले आळंदीचे संत. तुकोबा त्यांच्यानंतर सुमारे साडेतीनशे वर्षांनी झाले. तरी ते स्वतःला ज्ञानदेवांच्या पोटचे बाळ म्हणतात: हा वंश रक्ताचा नाही, भक्तीचा आहे. वारकरी ज्ञानेश्वरांना माउली म्हणतात; इथे तुकोबा त्यांना मायबाप म्हणतात. बाप ज्ञानी होता, या शब्दांत ज्ञानदेव या नावाचाही ध्वनी आहे.