तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग १४१०: भिक्षापात्र अवलंबणें
भिक्षापात्र अवलंबणें । जळो जिणें लाजिरवाणें । ऐसियासी नारायणे । उपेक्षीजे सर्वथा ॥१॥ देवा पायीं नाहीं भाव । भक्ति वरी वरी वाव । समर्पिला जीव । नाहीं तो हा व्यभिचार ॥ध्रु.॥ जगा घालावें सांकडें । दीन होऊनि बापुडें । हें चि अभाग्य रोकडें । मूळ आणि विश्वास ॥२॥ काय न करी विश्वंभर । सत्य करितां निर्धार । तुका ह्मणे सार । दृढ पाय धरावे ॥३॥
भिक्षेच्या पात्रावर अवलंबून जगणे, जळो असे लाजिरवाणे जिणे! अशा माणसाकडे नारायण पूर्णपणे पाठ फिरवतो. देवाच्या पायी खरा भाव नसेल, तर वरवरची भक्ती वाया जाते. ज्याने आपला जीव देवाला अर्पण केला नाही, त्याची भक्ती म्हणजे व्यभिचारच. दीनवाणे, बापुडे होऊन लोकांना साकडे घालणे, त्यांच्या बोलावण्याची वाट पाहणे, आणि त्यांच्यावर विश्वास टाकणे, हेच रोकडे दुर्दैव. सत्य निर्धार केला, तर विश्वंभर, साऱ्या जगाचे पोषण करणारा देव, काय करणार नाही? तुकाराम महाराज म्हणतात, सार एवढेच: देवाचे पाय घट्ट धरावेत. ‘मूळ आणि विश्वास’ हे शब्द फार त्रोटक आहेत; मूळ म्हणजे बोलावणे, असा अर्थ घेतला आहे, तरी तो थोडा अनिश्चित आहे.