तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग १५९०: संसाराचे अंगीं अवघीं च व्यसनें
संसाराचे अंगीं अवघीं च व्यसनें । आह्मी या कीर्तनें शुद्ध जालों ॥१॥ आतां हें सोंवळें जालें त्रिभुवन । विषम धोऊन सांडियेलें ॥ध्रु.॥ ब्रह्मपुरी वास करणें अखंड । न देखिजे तोंड विटाळाचें ॥२॥ तुका ह्मणे आह्मां एकांताचा वास । ब्रह्मीं ब्रह्मरस सेवूं सदा ॥३॥
संसाराच्या अंगी सगळी व्यसनेच भरलेली आहेत. आम्ही मात्र या कीर्तनाने शुद्ध झालो. आता हे तिन्ही भुवन सोवळे झाले आहे; जे जे विषम, विरुद्ध होते, ते आम्ही धुऊन टाकले. आता ब्रह्मपुरीत, ब्रह्मरूप नगरीत, अखंड राहायचे; तिथे विटाळाचे तोंडही दिसत नाही. तुकाराम महाराज म्हणतात, आमचा वास एकांतात आहे. ब्रह्म या परमतत्त्वात राहून आम्ही सदैव ब्रह्मरस सेवन करतो. सोवळे आणि विटाळ हे कर्मकांडातले शब्द. सोवळे म्हणजे विटाळापासून राखलेली शुद्धता; विटाळ म्हणजे स्पर्शाने येणारी अशुद्धता. तुकोबांना ती शुद्धता कीर्तनाने लाभली. सगळीकडे ब्रह्मच दिसू लागले, की विटाळ करणारे दुसरे काही उरतच नाही; म्हणून तिन्ही भुवन सोवळे झाले. ब्रह्म म्हणजे सगळ्याच्या मुळाशी असलेले एकच तत्त्व. गाथेत हा अभंग ‘स्वामींनी काया ब्रह्म केली’ या गटात आहे.