तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग १८९५: मुंगी आणि राव
मुंगी आणि राव । आह्मां सारिखा चि जीव ॥१॥ गेला मोह आणि आशा । कळिकाळाचा हा फांसा ॥ध्रु.॥ सोनें आणि माती । आह्मां समान हें चित्तीं ॥२॥ तुका ह्मणे आलें । घरा वैकुंठ सगळें ॥३॥
शिवाजी महाराजांनी तुकोबांना आणण्यासाठी अबदागिरी, म्हणजे मानाचे छत्र, घोडा आणि कारकून पाठवले; त्यांना तुकोबा हे उत्तर पाठवतात. मुंगी असो की राजा, आमच्या दृष्टीने दोघांचा जीव सारखाच. मोह आणि आशा हा कळिकाळाचा फास; तो आता आमच्या गळ्यातून निघून गेला आहे. सोने आणि माती आमच्या मनात सारखीच आहेत. तुकाराम महाराज म्हणतात, सारे वैकुंठच आमच्या घरी आले आहे. कळिकाळ म्हणजे मृत्यू आणणारा काळ, आणि वैकुंठ म्हणजे विष्णूचे धाम. हा अभंग त्या प्रसंगीच्या, गाथेतल्या चौदा अभंगांच्या गटातला आहे. तुकोबा गेले नाहीत; त्यांनी अभंगांतूनच उत्तर पाठवले, आणि याच गटातल्या एका अभंगाला ते स्वतः “माझे पत्र” म्हणतात. राजा आणि मुंगी सारखे, सोने आणि माती सारखी, हे त्या उत्तराचेच सार आहे.