तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग २६६९: आपुलें मरण पाहिलें म्यां डोळां
आपुलें मरण पाहिलें म्यां डोळां । तो जाला सोहळा अनुपम्य ॥१॥ आनंदें दाटलीं तिन्ही त्रिभुवनें । सर्वात्मकपणें भोग जाला ॥ध्रु.॥ एकदेशीं होतों अहंकारें आथिला । त्याच्या त्यागें जाला सुकाळ हा ॥२॥ फिटलें सुतक जन्ममरणाचें । मी माझ्या संकोचें दुरी जालों ॥३॥ नारायणें दिला वसतीस ठाव । ठेवूनियां भाव ठेलों पायीं ॥४॥ तुका ह्मणे दिलें उमटूनि जगीं । घेतलें तें अंगीं लावूनियां ॥५॥
मी माझे स्वतःचे मरण डोळ्यांनी पाहिले, आणि तो एक अनुपम सोहळा झाला. तिन्ही भुवने आनंदाने भरून गेली. मीच सर्वांचा आत्मा, अशा भावाने मी सगळ्याचा भोग घेतला. अहंकाराने भारलेला मी एकाच जागी अडकलो होतो; तो अहंकार सोडला, आणि हा सुकाळ झाला. जन्म-मरणाचे सुतक फिटले; मी आणि माझे या संकोचापासून मी दूर झालो. नारायणाने मला राहायला जागा दिली; भाव ठेवून मी त्याच्या पायांशी स्थिर राहिलो. तुकाराम महाराज म्हणतात, हे मी जगात उमटवून दिले आहे, आणि जे मिळाले, ते अंगी लावून घेतले आहे. हे मरण देहाचे नव्हे, अहंकाराचे. मी म्हणजे हा देह, हा भाव गेला, की माणूस एका जागी अडकलेला उरत नाही; सर्वांत तोच आहे, असा अनुभव येतो. सुतक म्हणजे घरात जन्म किंवा मृत्यू झाल्यावर काही दिवस पाळले जाणारे अशौच. जन्म-मरणच उरले नाही, तर त्याचे सुतकही फिटले. म्हणून हे मरण शोकाचे नव्हे, सोहळ्याचे झाले.