तुकारामांचे निवडक अभंग
अभंग २५७२: करितां विचार सांपडलें वर्म
करितां विचार सांपडलें वर्म । समूळ निश्रम परिहाराचे ॥१॥ मज घेऊनियां आपणांसी द्यावें । साटीं जीवें जीवें नारायणा ॥ध्रु.॥ उरी नाहीं मग पडदा कां आला । स्वमुखें चि भला करितां वाद ॥२॥ तुका ह्मणे माझें खरें देणें घेणें । तुह्मी साक्षी जाणें अंतरींचें ॥३॥
विचार करता करता मला वर्म सापडले: सगळे मुळापासून, श्रमाशिवाय सोडवण्याचे. नारायणा, मला घेऊन तू स्वतःला मला द्यावेस. जिवाच्या बदल्यात जीव, असा हा सौदा. मग दोघांत काही उरलेच नाही, तर हा पडदा कशाला आला? तू आपल्या तोंडाने छान वाद घालतोस! तुकाराम महाराज म्हणतात, माझे देणे-घेणे खरे आहे. तू साक्षी आहेस; माझ्या अंतरीचे सगळे जाणतोस. हा सौदा म्हणजे एकरूपता. भक्त स्वतःला देवाला देतो, आणि देव स्वतःला भक्ताला. दोघांनी एकमेकांना पूर्ण दिले, की मी आणि तू यांच्यात काहीच शिल्लक उरत नाही. मग मधला पडदा, म्हणजे वेगळेपणाची जाणीव, टिकायला कारणच उरत नाही. ‘स्वमुखें चि भला करितां वाद’ या ओळीचा अर्थ नीट लागत नाही; इथे तो, देवच आपल्या तोंडाने वेगळेपणाचा वाद घालतो, असा घेतला आहे.