चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
एकटाच
जन्ममृत्यू हि यात्येको भुनक्त्येकः शुभाशुभम् । नरकेषु पतत्येक एको याति परां गतिम् ॥
“माणूस एकटाच जन्मतो, आणि एकटाच मरतो. चांगल्या-वाईट कर्मांचे फळ तो एकटाच भोगतो. एकटाच तो नरकात पडतो, आणि एकटाच परमगतीला पोहोचतो.” जुन्या समजुतीनुसार नरक म्हणजे शिक्षेची ठिकाणे: पुन्हा जन्म घेण्याआधी जीव तिथे आपल्या पापांची शिक्षा भोगतो. परमगती म्हणजे मोक्ष, जन्ममृत्यूच्या फेऱ्यातून सुटका. मिहिरचंद्र आपल्या हिंदी टीकेत (१८९९, पुनर्मुद्रण १९२५) याचे सार सांगतात: यांतल्या कशातही कोणी कोणाची मदत करू शकत नाही. रामायणाचे कवी वाल्मीकी यांची एक कथा नेहमी सांगितली जाते; ती हेच दाखवते. तरुणपणी ते वाटमारे होते. एका ऋषीने त्यांना विचारले: ज्या कुटुंबासाठी तू लुटतोस, ते तुझ्या पापात वाटेकरी होईल का? घरच्या सगळ्यांनी नकार दिला, आणि वाल्मीकी नव्या आयुष्याकडे वळले. अध्याय ५, श्लोक १३.