चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
आईच्या तारुण्यावर कुऱ्हाड
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः । नारीपीनपयोधरोरुयुगलं स्वप्नेऽपि नालिंगितं मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥
हा श्लोक एक विलाप आहे. इथे बोलणारे “आम्ही” म्हणजे कोणीही, जो काहीच न साधलेल्या आपल्या आयुष्याकडे मागे वळून पाहतो, आणि जे निसटले त्याची गणती करतो. “जन्ममृत्यूचा फेरा तुटावा, म्हणून आम्ही विधिपूर्वक ईश्वराच्या चरणांचे ध्यान केले नाही. स्वर्गाच्या दाराच्या फळ्या फोडून उघडणारा धर्मही आम्ही कमावला नाही. स्त्रीचे पुष्ट स्तन आणि मांड्या आम्ही स्वप्नातही कवटाळल्या नाहीत. आम्ही केले ते एवढेच: कुऱ्हाड जंगल तोडते, तसे आईचे तारुण्य तोडले.” स्वर्ग म्हणजे देवांचे जग, जिथे पुण्याचे फळ भोगले जाते. निसटलेल्या या तीन गोष्टी म्हणजे आयुष्याच्या चार ध्येयांपैकी तीन: मोक्ष, धर्म आणि काम. आई आपले तारुण्य मुलाला जन्म देण्यात आणि वाढवण्यात खर्च करते. ते मूल मोठे होऊन काहीच मिळवू शकले नाही, तर तिचे तारुण्य व्यर्थ गेले; आणि ते मूल ठरले फक्त ते तारुण्य तोडणारी कुऱ्हाड. अध्याय १६, श्लोक १.