चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
तुला उपमा कोणाची?
काष्ठं कल्पतरुः सुमेरुरचलश्चिन्तामणिः प्रस्तरः सूर्यस्तीव्रकरः शशी क्षयकरः क्षारो हि वारां निधिः । कामो नष्टतनुर्बलिर्दितिसुतो नित्यं पशुः कामगौर्नैतांस्ते तुलयामि भो रघुपते कस्योपमा दीयते ॥
“कल्पवृक्ष म्हणजे नुसते लाकूड, आणि मेरू जागचा हलत नाही. चिंतामणी म्हणजे नुसता दगड. सूर्य भाजून काढतो, चंद्र क्षीण होतो, आणि सागर खारट आहे. कामदेवाला शरीर नाही, बळी दैत्य होता, आणि कामधेनू पशू आहे. हे रघुपते, यांच्याशी मी तुझी तुलना करू शकत नाही. तुला उपमा द्यायची तरी कोणाची?” कवी रामाला शोभेल अशी उपमा शोधतो, आणि प्रत्येक उपमा कुठे ना कुठे उणी पडते. तीन गोष्टी प्रत्येक इच्छा पूर्ण करतात: स्वर्गातला कल्पवृक्ष, चिंतामणी रत्न, आणि कामधेनू. तरीही एक लाकूड, एक दगड, आणि एक जनावर. सृष्टीच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा मेरू पर्वत जागचा हलत नाही. सूर्य जाळतो, चंद्र झिजतो, आणि सगळ्या पाण्याचा आणि रत्नांचा साठा असलेला सागर पिण्याजोगा नाही, इतका खारट आहे. उरलेल्या दोन व्यक्ती आहेत. कामदेव हा देवांमध्ये सर्वांत देखणा; पण शिवाने एका कटाक्षाने त्याला भस्म केले, आणि तेव्हापासून तो शरीराविना जगतो. बळी हा अमर्याद दानशूर दैत्यराजा होता. वामनरूपाने आलेल्या विष्णूने तीन पावले जमीन मागितली, ती त्याने दिली; पण त्याचा जन्म दैत्याचा होता. रामाकडे हे गुण आहेत, पण त्यांचे दोष नाहीत. म्हणून स्तुती एका प्रश्नाने संपते. अध्याय १२, श्लोक १६.