चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
गर्भातच ठरलेल्या पाच गोष्टी
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः ॥
चाणक्यांच्या नावाने चालत आलेल्या जुन्या संस्कृत वचनांचा, म्हणजे चाणक्यनीतीचा, हा शेवटचा भाग आहे. दैव आणि कर्म, काळ आणि मृत्यू, वाया गेलेले आयुष्य, पूजा आणि भक्ती, आणि माणसाला मुक्त करणारे मन असे त्याचे विषय आहेत. सुरुवात दैवापासून होते. “आयुष्य, कर्म, धन, विद्या आणि मृत्यू: या पाच गोष्टी प्रत्येक जीव गर्भात असतानाच ठरतात.” कर्म म्हणजे कृती, आणि प्रत्येक कृतीला या जन्मी किंवा पुढच्या जन्मी येणारे फळही. इथे कर्म म्हणजे माणूस जगात जे काम करील ते. या पाच गोष्टी पहिल्या श्वासापासून शेवटच्या श्वासापर्यंतचे आयुष्य व्यापतात. माणूस किती जगेल, काय करील, त्याच्याकडे काय असेल, तो काय शिकेल, आणि त्याचा मृत्यू कसा होईल, हे सगळे त्यात येते. सुमारे १८९० मध्ये नीतीचे इंग्रजी भाषांतर करणारे रघुनाथजी म्हणतात, की या गोष्टी ईश्वराने ठरवलेल्या असतात. जुन्या भारतीय दृष्टीने हा आंधळा योगायोग नव्हे. गर्भात जे ठरते, ते मागच्या जन्मीच्या कर्मांनी कमावलेले असते. अध्याय ४, श्लोक १; पुन्हा १३.४ येथे.