चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
स्मशानासारखी घरे
न विप्रपादोदककर्दमाणि न वेदशास्त्रध्वनिगर्जितानि । स्वाहास्वधाकारविवर्जितानि श्मशानतुल्यानि गृहाणि तानि ॥
“ज्या घरात ब्राह्मणाचे पाय धुतले जात नाहीत, म्हणून अंगणात कधी चिखल होत नाही. जिथे वेदशास्त्रांचा घोष कधी होत नाही, आणि स्वाहा-स्वधा यांचा उच्चार कधी होत नाही. असे घर स्मशानासारखे आहे.” पाहुण्याचे पाय धुणे हे स्वागतातले पहिले कर्म होते, आणि पाहुणा ब्राह्मण असेल, तर विशेषच. त्या पाण्याने दाराशी चिखल होई. स्वाहा आणि स्वधा हे अग्नीत आहुती देतानाचे उच्चार: स्वाहा देवांसाठी, स्वधा पितरांसाठी. म्हणजे श्लोक जिवंत घराच्या तीन खुणा सांगतो: पाहुण्यांचा सन्मान, पवित्र विद्येचे पठण, आणि देवांना व पितरांना अर्पण. यांतली एकही खूण नसलेले घर माणसांनी आणि पैशाने भरलेले असेलही. पण श्लोकाच्या दृष्टीने ते गावकुसाबाहेरचे स्मशानच, जिथे मृतांना जाळतात. हा श्लोक त्याच्या काळातली ब्राह्मणी शिकवण मांडतो. त्या शिकवणीत घराचे घरपण या रोजच्या कर्मांवर टिकून असे, आणि ब्राह्मण हा त्या घराचा पहिला आणि सर्वांत मानाचा पाहुणा असे. अध्याय १२, श्लोक १०.