चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
पृथ्वी सोडून जाणारे
कलौ दशसहस्राणि हरिस्त्यजति मेदिनीम् । तदर्धं जाह्नवीतोयं तदर्धं ग्रामदेवताः ॥
“कलियुगात दहा हजार वर्षांनी हरी पृथ्वी सोडून जातो. त्याच्या निम्म्या काळाने गंगेचे पाणी पृथ्वी सोडते, आणि त्याच्याही निम्म्याने ग्रामदेवता.” कलियुग हे जगाच्या चार युगांपैकी चौथे आणि शेवटचे, ऱ्हासाचे युग; त्यात धर्म दुबळा होत जातो. जुन्या ग्रंथांनुसार आपण आज त्याच युगात आहोत. हरी हे जगाचे पालन करणाऱ्या विष्णूचे नाव. गंगा ही सर्वांत पवित्र नदी. ग्रामदेवता म्हणजे गावाचे रक्षण करणारे देव, उदाहरणार्थ वेशीवरची देवी. श्लोक उतरत्या क्रमाने मोजतो: हरीसाठी दहा हजार वर्षे, गंगेच्या पाण्यासाठी पाच हजार, आणि ग्रामदेवतांसाठी अडीच हजार. रघुनाथजीही हे आकडे असेच वाचतात. युग जसजसे अंधारत जाते, तसतसे पावित्र्य जगातून निघून जाते; आणि ज्याचे स्थान जितके साधे, तितके ते लवकर जाते. अध्याय ११, श्लोक ४.