चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
काडीमोल
तृणं ब्रह्मविदः स्वर्गस्तृणं शूरस्य जीवितम् । जिताशस्य तृणं नारी निःस्पृहस्य तृणं जगत् ॥
“ब्रह्म जाणणाऱ्याला स्वर्ग गवताच्या काडीसारखा. शूराला आपले प्राण काडीसारखे. ज्याने वासना जिंकली, त्याला स्त्री काडीसारखी, आणि ज्याला कशाचीच अपेक्षा नाही, त्याला सारे जग काडीसारखे.” ब्रह्म म्हणजे सगळ्या गोष्टींमागचे एकमेव सत्य; सृष्टिकर्ता ब्रह्मदेव नव्हे. ब्रह्म जाणणाऱ्याला स्वर्ग काडीमोल वाटतो, कारण जुन्या समजुतीनुसार स्वर्गसुखही पुण्य संपेपर्यंतच टिकते. शूर वीर मागचा-पुढचा विचार न करता युद्धात प्राण झोकून देतो. ज्याने वासना जिंकली, तो स्त्रीकडे निर्विकारपणे पाहतो; ही ओळ पुरुषांना उद्देशून आहे. परंपरा चाणक्यांचे जे चित्र रंगवते, त्याला शेवटची ओळ अगदी लागू पडते. मुद्राराक्षस या त्यांच्यावरच्या संस्कृत नाटकात, चंद्रगुप्ताला सम्राट करणारा हा माणूस एका मोडक्या झोपडीत राहतो. यज्ञासाठीच्या समिधा तिच्या छपरावर वाळत घातलेल्या आहेत, आणि त्यांच्या भाराने छप्पर वाकले आहे. आपण जिंकलेल्या साम्राज्याकडून चाणक्यांना काहीच नको होते. अध्याय ५, श्लोक १४.