चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
यज्ञासारखा शत्रू नाही
अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनश्च ऋत्विजः । यजमानं दानहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः ॥
उपासनेनंतर ग्रंथ विधींकडे वळतो. “अन्नदान नसलेला यज्ञ राज्याला जाळतो. मंत्र नसलेला यज्ञ पुरोहितांना जाळतो, आणि दक्षिणा नसलेला यज्ञ यजमानाला. यज्ञासारखा शत्रू नाही.” यज्ञ हा वेदांतला मोठा अग्निविधी. त्याचा खर्च यजमान करत असे, आणि पुरोहित तो पार पाडत. अग्नीत आहुती देताना ते मंत्र म्हणत, म्हणजे पवित्र वेदवचने. मोठ्या यज्ञात पाहुण्यांना आणि गरिबांना अन्न द्यावे लागे, आणि शेवटी पुरोहितांना दान, म्हणजे दक्षिणा. यांतले काहीही वगळले, तर यज्ञ कोणावर तरी उलटतो. अन्नदानात कसर केली, तर राज्याला झळ लागते. मंत्रात कसर केली, तर पुरोहितांना. दक्षिणा हातची राखली, तर यजमान स्वतःच होरपळतो. जुनी समजूत अशी, की विधी नीट झाला नाही, तरी त्यातून उभी राहिलेली शक्ती नुसती नाहीशी होत नाही. ती भरकटते, आणि ज्यांनी कसूर केली, त्यांच्यावरच उलटते. अध्याय ८, श्लोक २३.