चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
दोष नसलेले कुळ कोणते?
कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः । व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम् ॥
आता काही वचने अशा संकटांविषयी, ज्यांतून कोणीच सुटत नाही. सुरुवात चार प्रश्नांनी होते. “कोणाच्या कुळात दोष नाही? रोगाने कोणाला पीडले नाही? संकट कोणावर आले नाही? आणि कोणाचे सुख अखंड टिकले आहे?” प्रत्येक प्रश्नाचे अपेक्षित उत्तर एकच: “कोणीच नाही.” इथे कुटुंबासाठी शब्द आहे कुळ: एकच नाव लावणाऱ्या नातलगांची परंपरा. अशा प्रत्येक कुळात कोणी उधळ्या निघतो, कुठे भांडण असते, तर कुठे बदनामी. प्रत्येक शरीर कधी ना कधी आजारी पडतेच. प्रत्येक आयुष्यावर कधीतरी संकट कोसळते, आणि सुखाचा प्रत्येक काळ कधीतरी तुटतो. महाभारतातले पांडव हे पाच राजपुत्र भाऊ; प्रत्यक्ष कृष्ण त्यांचा मित्र होता. तरीही द्यूतात ते आपले राज्य हरले, आणि त्यांना तेरा वर्षे वनवासात काढावी लागली. अध्याय ३, श्लोक १.