चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
सात प्रश्न, एकच उत्तर
कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः । कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि ॥
“धन मिळाल्यावर कोणाला गर्व झाला नाही? विषयसुखांच्या मागे लागलेल्या कोणाची संकटे संपली? या पृथ्वीवर स्त्रियांपायी कोणाचे मन भंगले नाही? राजाचा खरा लाडका कोण असतो? काळाच्या कचाट्यात कोण सापडले नाही? कोणत्या याचकाला मान मिळाला? आणि दुर्जनांच्या जाळ्यात सापडून कोण सुखरूप आपल्या वाटेने गेला?” प्रत्येक वेळी उत्तर एकच: “कोणीच नाही.” धन आले, की गर्व वाढतो. इंद्रियसुखांच्या मागे धावणारा माणूस प्रत्येक सुखाबरोबर एक नवे संकट विकत घेतो. राजाची मर्जी त्याच्या लहरीप्रमाणे फिरते. काळ, म्हणजेच मृत्यू, प्रत्येकापर्यंत पोहोचतो. भीक मागणाऱ्याला त्याबद्दल कोणी मान देत नाही, आणि बदमाशांच्या तावडीत सापडलेला अंगाला धक्का न लागता सुटत नाही. स्त्रियांविषयीची ओळ पुरुषाची आहे: एका गुरूने पुरुषांना उद्देशून म्हटलेली. त्या काळच्या वैराग्याच्या शिकवणीत स्त्रीविषयीची वासना हा पुरुषाच्या मनाला पडणारा सर्वांत घट्ट फास मानला जाई. ज्यांतून कोणीच सुटत नाही, अशा धोक्यांमध्ये हा श्लोक त्या वासनेची गणना करतो. अध्याय १६, श्लोक ४.