चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
भिकारी आणि राजा
रङ्कं करोति राजानं राजानं रङ्कमेव च । धनिनं निर्धनं चैव निर्धनं धनिनं विधिः ॥
“दैव भिकाऱ्याला राजा करते, आणि राजाला भिकारी. ते श्रीमंताला गरीब करते, आणि गरिबाला श्रीमंत.” इथे दैवासाठी शब्द आहे विधी, म्हणजे विधाता: प्रत्येकाच्या वाट्याला त्याचे भाग्य नेमून देणारी शक्ती. ती प्रत्येक स्थान उलथून टाकते, तेही दोन्ही दिशांनी. चाणक्यांची स्वतःची कथाच हे दोन्ही बाजूंनी दाखवते. नंद राजे मगधावर राज्य करत होते. मगध हे गंगेच्या मैदानातले सर्वांत बलाढ्य राज्य, आणि नंदांची संपत्ती तर म्हणीसारखी प्रसिद्ध होती. चाणक्यांविषयीच्या एका बौद्ध कथेनुसार चंद्रगुप्त हा एका गुराख्याने वाढवलेला मुलगा होता; तो सापडला, तेव्हा राजा-राजा खेळत होता. शेवटी नंदांचे सिंहासन गेले, आणि त्यावर तो मुलगा बसला. कोणतेच स्थान सुरक्षित नाही, आणि कोणतेच कायमचे नाही. राजवाड्यात जन्मलेला राजवाड्यातच मरेल, याची खात्री नाही; आणि झोपडीत जन्मलेला झोपडीतच मरेल, याचीही नाही. अध्याय १०, श्लोक ५.