चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
सोन्याचे हरण
न निर्मिता केन न दृष्टपूर्वा न श्रूयते हेममयी कुरङ्गी । तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य विनाशकाले विपरीतबुद्धिः ॥
“सोन्याचे हरण कोणी कधी घडवले नव्हते, कोणी कधी पाहिले नव्हते, कोणी कधी ऐकले नव्हते. तरीही रामाला त्याची ओढ लागली. नाश जवळ आला, की बुद्धी उलटी फिरते.” ही कथा रामायणातली आहे: रघुकुळातला राजपुत्र राम याचे महाकाव्य. वनात मारीच राक्षसाने सोनेरी कातडीच्या हरणाचे रूप घेतले. रामाची पत्नी सीता हिने ते हरण पकडून आणण्याची त्याच्याकडे विनवणी केली. राम त्याच्या मागे धावला, आणि तो दूर असताना राक्षसराज रावणाने सीतेला पळवून नेले. राम शहाणा होता, सज्जन होता. तो मूर्ख होता, असे श्लोक म्हणत नाही. तो एवढेच म्हणतो: दुर्दैव येऊ घातले, की अतिशय शहाण्या माणसाचे मनही ज्या गोष्टीवर शंका घ्यायला हवी, तीच मागू लागते. जे कधी कोणी पाहिले नव्हते, ऐकले नव्हते, त्यानेच रामाला सावध करायला हवे होते. शेवटची ओळ, विनाशकाले विपरीतबुद्धिः, भारतभर म्हण म्हणून रूढ झाली. अध्याय १६, श्लोक ५.