चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
जिवंतपणी मेलेला
जीवन्तं मृतवन्मन्ये देहिनं धर्मवर्जितम् । मृतो धर्मेण संयुक्तो दीर्घजीवी न संशयः ॥
“धर्महीन जिवंत माणसाला मी मेलेलाच मानतो. धर्माने युक्त असा मेलेला माणूस दीर्घायुषी असतो, यात संशय नाही.” हा श्लोक जीवन आणि मृत्यू उलटेपालटे करतो. श्लोकाच्या दृष्टीने श्वास चालणे आणि हृदय धडधडणे यांनी माणूस जिवंत ठरत नाही. सदाचाराविना जगलेले आयुष्य मागे काहीच ठेवत नाही; ते म्हणजे वर्षानुवर्षे लांबलेले मरण. धर्माने वागणारा माणूस आपल्या शरीरापलीकडे टिकतो: आपल्या चांगल्या नावात, आपण केलेल्या भल्यात, आणि जुन्या समजुतीनुसार, आपल्याबरोबर पुढे जाणाऱ्या पुण्यात. जुन्या कथांमधल्या राजा हरिश्चंद्राने दिलेला शब्द मोडण्याऐवजी आपले राज्य, पत्नी आणि मुलगा यांचाही त्याग केला. युगे लोटली, तरी आजही भारतात कोणतीही किंमत मोजून दिलेला शब्द पाळण्याचा विषय निघाला, की हरिश्चंद्राचेच नाव घेतले जाते. अध्याय १३, श्लोक ९.