चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
मनच बांधते, मनच सोडवते
बन्धाय विषयासङ्गो मुक्त्यै निर्विषयं मनः । मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः ॥
“विषयांची आसक्ती बंधनाला कारण होते. विषयांपासून मुक्त मन मोक्षाला कारण होते. माणसांच्या बंधनाचे आणि मोक्षाचे कारण मनच आहे.” बंधन म्हणजे वासनेने धरून ठेवलेला जन्ममृत्यूचा फेरा. शेवटची ओळ अमृतबिंदू या छोट्या उपनिषदातही आहे. दोन माणसे एकाच बाजारातून जातात. एक घरी येतो तो हव्या असलेल्या, पण न परवडणाऱ्या वस्तूंनी मन भरून. दुसऱ्यानेही त्याच दुकानांतला तोच माल पाहिलेला असतो, पण तो मोकळ्या मनाने घरी येतो. दोघांसाठी रस्ता एकच होता. फरक होता तो फक्त मनाचा. म्हणजे साखळी आणि किल्ली एकाच ठिकाणी आहेत. माणसाला संसाराशी बाहेरचे काहीच बांधत नाही, आणि बाहेरचे काहीच त्याला मुक्तही करत नाही. अध्याय १३, श्लोक १२.