चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
न टिकणारे वैराग्य
धर्माख्याने श्मशाने च रोगिणां या मतिर्भवेत् । सा सर्वदैव तिष्ठेच्चेत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥
“धर्माची कथा ऐकताना, स्मशानात, आणि आजारपणात माणसाची जी बुद्धी होते, ती कायम टिकली, तर बंधनातून कोण सुटणार नाही?” या तिन्ही वेळी जग अचानक पोकळ वाटू लागते. चांगले प्रवचन माणसाला त्याचे दोष दाखवते. चिता दाखवते, की सगळी शरीरे शेवटी कुठे जातात. आजारपणातले अंथरूण दाखवते, की आपला पैसा आणि आपले बेत किती कवडीमोल आहेत. प्रत्येक वेळी माणूस यापुढे वेगळे जगण्याचा निश्चय करतो. मग प्रवचन संपते, अंत्ययात्रेला आलेले घरी जाऊन जेवतात, आणि ताप उतरतो. एक-दोन दिवसांत तो निश्चय विरून जातो. आपल्याकडे याला एक शब्दच आहे, स्मशानवैराग्य: घरी परत येईपर्यंतच टिकणारे वैराग्य. श्लोक नवी भावना मागत नाही. प्रत्येकाने कधी ना कधी अनुभवलेली भावना टिकावी, एवढेच तो मागतो. अध्याय १४, श्लोक ६.