चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
मृदंग काय म्हणतो
येषां श्रीमद्यशोदासुतपदकमले नास्ति भक्तिर्नराणां येषामाभीरकन्याप्रियगुणकथने नानुरक्ता रसज्ञा । येषां श्रीकृष्णलीलाललितरसकथासादरौ नैव कर्णौ धिक् तान् धिक् तान् धिगेतान् कथयति सततं कीर्तनस्थो मृदंगः ॥
“काही माणसांना यशोदेच्या पुत्राच्या चरणकमलांविषयी भक्ती नाही. गोपींच्या लाडक्याचे गुणगान करण्यात त्यांची जीभ कधी रमत नाही, आणि कृष्णलीलेच्या कथा त्यांचे कान कधी आवडीने ऐकत नाहीत. ‘धिक्कार त्यांचा, धिक्कार त्यांचा, धिक्कार त्यांचा!’ असे कीर्तनातला मृदंग सतत म्हणत असतो.” यशोदा ही बाळकृष्णाला वाढवणारी गवळण, आणि गोपी कृष्णावर प्रेम करत. त्याची लीला म्हणजे गोपींमध्ये गेलेल्या त्याच्या बालपणाच्या आणि तारुण्याच्या कथा. कीर्तनात भक्त एकत्र जमून देवाची नावे आणि लीला गातात, आणि दोन तोंडांचा मृदंग त्यांना ताल देतो. त्याचा बोल “धिक् तान्, धिक् तान्” असा ऐकू येतो, आणि संस्कृतमध्ये धिक् तान् या दोन शब्दांचा अर्थच आहे “धिक्कार त्यांचा”. म्हणजे गाणाऱ्यांना ताल देणारा मृदंग, कवीच्या कानाला, कीर्तनापासून दूर राहणाऱ्या प्रत्येकाचा धिक्कार करत असतो. अध्याय १२, श्लोक ५.