चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
ज्याला त्याचा अंकुश
हस्ती अङ्कुशमात्रेण वाजी हस्तेन ताड्यते । शृङ्गी लगुडहस्तेन खड्गहस्तेन दुर्जनः ॥
जिथे दूर जाता येत नाही, तिथे काबूत ठेवावे लागते. “हत्ती फक्त अंकुशाने वठणीवर येतो, आणि घोड्याला हाताने मारतात. शिंगे असलेल्या जनावराला काठीने मारतात, आणि दुर्जनाला तलवारीने.” माहूत हत्तीला अंकुशाने, म्हणजे टोकाला आकडा असलेल्या लोखंडी दांड्याने, वळवतो. घोड्याला हाताची एक थाप पुरते, आणि बैलाला किंवा रेड्याला काठी. प्रत्येक जिवाला आपापल्या प्रकारचीच जरब कळते, आणि दुर्जनाला सर्वांत कठोर जरब लागते. त्याच्यापुढे समजूत आणि दया वाया जातात; फक्त तलवारच त्याला आवर घालू शकते. या श्लोकामागे दंडाची जुनी कल्पना आहे: शिक्षेचा दंड हे सुव्यवस्था राखण्याचे राजाचे मुख्य साधन. अध्याय ७, श्लोक ८.