चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
न ढळणारा शब्द
युगान्ते प्रचलेन्मेरुः कल्पान्ते सप्त सागराः । साधवः प्रतिपन्नार्थान्न चलन्ति कदाचन ॥
दुसरा एक श्लोक हीच तुलना आणखी मोठ्या पटावर करतो. “युगाच्या अंती मेरू पर्वतही हलेल, आणि कल्पाच्या अंती सात सागरही. पण सज्जन एकदा स्वीकारलेल्या गोष्टीपासून कधीच ढळत नाहीत.” हा श्लोक दिलेल्या शब्दाविषयी आहे. सज्जन जे मान्य करतात, जे वचन देतात, जे सुरू करतात, ते कितीही किंमत मोजावी लागली तरी पूर्ण करतात. जुन्या कथांमधला राजा हरिश्चंद्र आठवा. एका ऋषीला दिलेले वचन पाळण्यासाठी त्याने आपले राज्य देऊन टाकले. मग शब्द मोडण्याऐवजी त्याने आपली पत्नी, आपला मुलगा आणि स्वतःलाही विकले. जगाविषयीच्या जुन्या कल्पनेत यापेक्षा मोठ्या उपमा नव्हत्या. मेरू हा जगाच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा पर्वत, अचलतेचे प्रतीकच. सात सागरांनी पृथ्वीला वेढलेले होते. युग आणि कल्प हे काळाचे प्रचंड मोठे टप्पे; कल्पाच्या अंती जगाचा विलय होतो. तेव्हा पर्वत आणि सागर हलू शकतात; सज्जनांचा शब्द हलत नाही. अध्याय १३, श्लोक २१.