चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
हंसासारखे होऊ नये
यत्रोदकं तत्र वसन्ति हंसास्तथैव शुष्कं परिवर्जयन्ति । न हंसतुल्येन नरेण भाव्यं पुनस्त्यजन्तः पुनराश्रयन्ते ॥
“जिथे पाणी असते तिथे हंस राहतात, आणि ते आटले की ती जागा सोडतात. माणसाने हंसासारखे होऊ नये; जागा सोडून पुन्हा पुन्हा तिथेच आश्रयाला येऊ नये.” संस्कृत काव्यातला हंस हा मोठा पांढरा जलपक्षी. तो पाण्याच्या मागे जातो: हंगामात एका सरोवराकडे, आणि ते आटले की दुसऱ्याकडे. पक्ष्याचा तो स्वभावच आहे. माणसाकडून मात्र श्लोक अधिक अपेक्षा करतो. एखादा माणूस आश्रयदात्याचे घर किंवा एखादे गाव भरभराटीत असेपर्यंत त्याला चिकटून राहतो. वाईट दिवस आले की तो सोडून जातो, आणि दिवस पालटले की परत येतो; अशा माणसावर कोणी विश्वास ठेवत नाही. त्याचे परत येणेच सगळे सांगून जाते. तो पुन्हा सोडून जाईल, हे त्याने दाखवून दिलेले असते. संस्कृत काव्यात इतरत्र हंस हा थोर पक्षी आहे; तो दूध आणि पाणी वेगळे करतो, असे म्हणतात. इथे मात्र तो इशारा आहे. अध्याय ७, श्लोक १३.