चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
दृष्टी, चिंतन आणि स्पर्श
दर्शनध्यानसंस्पर्शैर्मत्सी कूर्मी च पक्षिणी । शिशुं पालयते नित्यं तथा सज्जनसंगतिः ॥
“मासळी नजरेने, कासवी चिंतनाने आणि पक्षीण स्पर्शाने आपल्या पिलांचे पालन करतात. तशीच सज्जनांची संगत ती धरणाऱ्यांचा सदैव सांभाळ करते.” हा श्लोक प्राण्यांविषयीच्या जुन्या समजुतींवर उभा आहे. मासळी नुसत्या पाहण्याने आपल्या अंड्यांचे पोषण करते, असे मानले जाई. कासवी अंडी किनाऱ्यावर ठेवून पाण्यात परत जाते; ती त्यांची आठवण काढून त्यांना जिवंत ठेवते, असे मानले जाई. पक्षीण अंड्यांवर बसून त्यांना ऊब देते. चांगली संगत या तिन्ही प्रकारे काम करते. चांगल्या माणसाला काम करताना पाहून एक शब्दही न बोलता शिक्षण मिळते. दूर गेल्यानंतर कितीतरी काळाने त्याची आठवण आली, तरी मन स्थिर होते. रोज त्याच्या सहवासात राहिल्याने आपण घडतो, जसे उबेने अंड्यातून पिलू बाहेर येते. पुष्कळांना असा मार्गदर्शक लाभलेला असतो: आजोबा किंवा आजी, एखादे शिक्षक, किंवा कामावरचा एखादा ज्येष्ठ सहकारी. अध्याय ४, श्लोक ३.