चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
कमळातला भुंगा
बन्धनानि खलु सन्ति बहूनि प्रेमरज्जुकृतबन्धनमन्यत् । दारुभेदनिपुणोऽपि षडंघ्रिर्निष्क्रियो भवति पंकजकोशे ॥
“जगात बंधने पुष्कळ आहेत, पण प्रेमाच्या दोरीने बांधलेले बंधन काही वेगळेच. लाकूड पोखरण्यात निपुण असलेला भुंगाही मिटलेल्या कमळात निश्चल पडून राहतो.” भारतीय कवी अनेकदा म्हणतात तसे, संस्कृत श्लोक भुंग्याला “सहा पायांचा” म्हणतो. सुक्या लाकडाला भोके पाडणारा मोठा काळा भुंगा इथे अभिप्रेत आहे. कमळ दिवसा उमलते आणि संध्याकाळी मिटते. फुलावर फार वेळ रेंगाळलेला भुंगा रात्रभर आत कोंडला जातो. त्याचे जबडे मऊ पाकळ्या क्षणात कापू शकतात, तरी तो सकाळपर्यंत शांत राहतो. याचे कारण प्रेम. ज्या फुलावर त्याचा जीव आहे, ते तो फाडत नाही. इतर बंधने बळापुढे किंवा कौशल्यापुढे तुटतात. प्रेम बलवानालाही बांधते, आणि तो सुटण्याची धडपडही करत नाही. अध्याय १५, श्लोक १७.