चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
सिंहाची गुहा
गम्यते यदि मृगेन्द्रमन्दिरं लभ्यते करिकपालमौक्तिकम् । जम्बुकालयगते च प्राप्यते वत्सपुच्छखरचर्मखण्डनम् ॥
“सिंहाच्या गुहेत गेलास, तर हत्तीच्या मस्तकातला मोती मिळू शकतो. कोल्ह्याच्या बिळात गेलास, तर वासराचे शेपूट आणि गाढवाच्या कातड्याचा तुकडा मिळतो.” सिंह हत्तींची शिकार करतो, आणि काही हत्तींच्या मस्तकात मोती वाढतो, अशी जुनी समजूत होती. म्हणून सिंहाच्या गुहेतल्या हाडांमध्ये एखादे रत्न पडलेले असू शकते. कोल्हा उष्ट्यावर आणि मेलेल्या जनावरांवर जगतो; त्याच्या बिळात फक्त लहानसहान, हीन जेवणांचे उरलेसुरले असते. संगतीविषयीच्या वचनांमध्ये ठेवलेला हा श्लोक सांगतो, की तुला काय मिळेल हे तू कोणाकडे जातोस यावर अवलंबून असते. मोठ्या मनाच्या आणि खरी कामगिरी केलेल्या माणसांबरोबरचा वेळ कष्टाचा, कधी धोक्याचाही असू शकतो; पण त्यातून मोलाचे काही हाती लागू शकते. क्षुद्र माणसांबरोबरचा वेळ फक्त त्यांचे उरलेसुरलेच देतो: कुचाळक्या, आकस आणि लहानसहान कारस्थाने. अध्याय ७, श्लोक १८.