चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
सर्वांत हीन
पक्षिणां काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः । मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥
“पक्ष्यांमध्ये कावळा चांडाळ, आणि पशूंमध्ये कुत्रा. मुनींमध्ये पापी चांडाळ, आणि निंदक सर्वांत मोठा चांडाळ.” जुन्या समाजव्यवस्थेत चांडाळ सर्वांत खालच्या पायरीवरचे मानले जात: चार वर्णांच्या बाहेर, आणि त्यांच्याही खाली. ते गावाबाहेर राहत, प्रेते वाहून नेत आणि स्मशानात काम करत. त्यांचा स्पर्श विटाळ मानला जाई. प्रत्येक प्रकारातल्या सर्वांत हीनासाठी हा श्लोक त्यांचे नाव सरळ वापरतो. अशा रीतीने तो चौघांचा क्रम लावतो. मेलेली जनावरे खाणारा कावळा सर्वांत हीन पक्षी, आणि उष्टे खाणारा कुत्रा सर्वांत हीन पशू. मुनींमधला पापी त्यांच्यातला सर्वांत हीन, कारण तो त्यांच्या व्रताला बट्टा लावतो. निंदक सगळ्यांत हीन, कारण त्याने केलेल्या हानीला मर्यादा नसते. चोर जे नेतो, ते पुन्हा कमावता येते. निंदक माणसाची अब्रू नेतो, आणि कोणीही त्याचे लक्ष्य होऊ शकतो. ही तुलना एका ब्राह्मण गुरूंच्या तोंडची आहे. त्यांच्या समाजात माणसाची शुद्धता जन्माने ठरत असे, आणि म्हणीत एखाद्या अख्ख्या जमातीचे नावच घाणीचे प्रतीक बनू शकत असे. अध्याय ६, श्लोक २.