चाणक्य नीति · Friends, Foes and Company
कोणाला कोणाचा मत्सर
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या अधनानां महाधनाः । दुर्भगाणां च सुभगाः कुलटानां कुलाङ्गनाः ॥
मत्सराचीही एक ठरलेली रीत असते. “मूर्ख पंडितांचा द्वेष करतात, आणि गरीब श्रीमंतांचा. व्यभिचारी स्त्रिया कुलीन स्त्रियांचा द्वेष करतात, आणि अभागी भाग्यवानांचा.” प्रत्येक जोडीत ज्याच्याकडे काहीतरी नाही, तो ते ज्याच्याकडे आहे त्याचा द्वेष करतो. आपल्याला न झेपणाऱ्या विद्येचा मूर्खाला मत्सर वाटतो, आणि आपल्याला न मिळणाऱ्या पैशाचा गरिबाला. व्यभिचारी स्त्रीला प्रतिष्ठित गृहिणीच्या चांगल्या नावाचा मत्सर वाटतो. शेवटची जोडीही स्त्रियांचीच आहे. मिहिरचंद्र आणि रघुनाथजी अभागी स्त्री म्हणजे विधवा, आणि भाग्यवान स्त्री म्हणजे जिचा पती जिवंत आहे अशी सौभाग्यवती, असा अर्थ घेतात. त्या कुटुंबव्यवस्थेत स्त्रीचे मोल तिच्या पातिव्रत्यात होते, आणि तिचे भाग्य तिच्या पतीच्या जिवंत असण्यात. विधवेचे दागिने उतरवले जात, आणि सणसमारंभांतले तिचे स्थान जात असे. अध्याय ५, श्लोक ६.