चाणक्य नीति · Home and Family
घराच्या भिंतींआड मृत्यू
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः । ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः ॥
घराच्या सुखांनंतर ग्रंथ त्याच्या दुःखांकडे वळतो. “दुष्ट पत्नी, लबाड मित्र, उलट उत्तर देणारा नोकर, आणि ज्यात साप राहतो अशा घरात वास्तव्य: हे निःसंशय साक्षात मृत्यूच.” हे चारही धोके माणसाच्या अंथरुणाच्या आणि ताटाच्या अगदी जवळ असतात. दुष्ट पत्नी त्याचा स्वयंपाक करते, आणि त्याची गुपिते ऐकते. ती उलटली, तर तो जे खातो आणि जे बोलतो, त्यातले काहीच सुरक्षित राहत नाही. लबाड मित्राचे घरच्या माणसासारखे स्वागत होते, आणि घाव नेमका कुठे घालायचा, हे तो शिकून घेतो. उलट उत्तर देणाऱ्या नोकराने आज्ञा पाळणे सोडलेले असते. तरीही घराच्या किल्ल्या त्याच्याकडेच असतात, आणि घरातली खडान्खडा माहिती त्याला असते. आणि छपरात किंवा धान्याच्या कोठारात राहणारा साप ही भारतीय खेड्यातली खरीखुरी भीती. त्याला बाहेर ठेवता येत नाही, कारण तुम्ही झोपता तिथेच तो राहतो. बाहेरच्या शत्रूवर नजर ठेवता येते. आपल्याच छपराखाली राहणारे संकट माणसाला गाफील असताना गाठते. अध्याय १, श्लोक ५.