चाणक्य नीति · Home and Family
परवानगीविना उपवास
पत्युराज्ञां विना नारी ह्युपोष्य व्रतचारिणी । आयुष्यं हरते भर्तुः सा नारी नरकं व्रजेत् ॥
“जी पत्नी पतीच्या आज्ञेशिवाय उपवास करून व्रत करते, ती पतीचे आयुष्य हरण करते, आणि ती स्त्री नरकात जाते.” व्रत म्हणजे धार्मिक संकल्प; बहुधा ठरलेल्या दिवशी, काही इच्छा पुरी व्हावी म्हणून केलेला उपवास. स्त्रिया जी व्रते करत, त्यांतली पुष्कळ व्रते पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी असत, आणि आजही असतात. म्हणून हा श्लोक पत्नीच्या भक्तीलाच उलटे वळण देतो. ती पतीसाठी जो उपवास करते, तोच त्याच्या परवानगीविना केला, तर त्याचे आयुष्य वाढण्याऐवजी कमी होते. शिक्षा दोन आहेत: पतीच्या आयुष्यातली वर्षे कमी होतात, आणि पत्नी मृत्यूनंतर नरकात जाते. हा श्लोक ज्या घराची कल्पना धरून चालतो, तिथे पत्नी प्रत्येक बाबतीत पतीच्या अधिकाराखाली असे, आणि तिची उपासनाही त्याला अपवाद नव्हती. पतीसाठी केलेल्या प्रार्थनेलाही त्याची संमती लागे. अध्याय १७, श्लोक ९.