चाणक्य नीति · Home and Family
आईची पाच रूपे
राजपत्नी गुरोः पत्नी मित्रपत्नी तथैव च । पत्नीमाता स्वमाता च पञ्चैता मातरः स्मृताः ॥
“राजाची पत्नी, गुरूची पत्नी, मित्राची पत्नी, पत्नीची आई, आणि स्वतःची आई: या पाचांना माता मानले जाते.” हा श्लोक पुरुषाला उद्देशून आहे, आणि यादी त्याच्या भोवतालच्या स्त्रियांची आहे. मुलगा आपल्या आईकडे पाहतो, तसेच या पाचही जणींकडे पाहायचे: आदराने आणि काळजीने, कधीही वासनेने नव्हे. या प्रत्येकीचा त्याच्याशी जवळचा संबंध येतो, म्हणूनच हा नियम हवा. राणी म्हणजे तो ज्या राजाची सेवा करतो, त्याची पत्नी. शिष्य गुरूच्या घरी राहत असे, आणि गुरुपत्नीच त्याला जेवू घालत, त्याची काळजी घेत. मित्राची पत्नी त्याला मित्राच्या घरी भेटते, आणि सासू लग्नामुळे घरचीच होते. जुन्या धर्मशास्त्रांपैकी सर्वांत प्रसिद्ध असलेली मनुस्मृती शिष्याने गुरुपत्नीशी केलेला अपराध सर्वांत घोर पापांमध्ये गणते. आधीच्या श्लोकाने पिता कोण, हे ते काय देतात यावरून ठरवले. हा श्लोक माता कोण, हे त्यांना द्यायच्या आदरावरून ठरवतो. अध्याय ५, श्लोक २३.