चाणक्य नीति · Home and Family
पाच, दहा, सोळा
लालयेत्पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि ताडयेत् । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रे मित्रवदाचरेत् ॥
“पाच वर्षे पुत्राचे लाड करावेत, आणि दहा वर्षे त्याला मार द्यावा. सोळावे वर्ष लागले, की त्याच्याशी मित्रासारखे वागावे.” हा श्लोक मुलाच्या वाढीचे तीन टप्पे पाडतो. पहिली पाच वर्षे त्याचे लाड होतात, आणि त्याचे हट्ट पुरवले जातात. पुढची दहा वर्षे त्याला वळण लावले जाते, आणि कोणत्या साधनाने, ते श्लोक स्पष्ट सांगतो: मार देऊन. सोळाव्या वर्षी वडील हुकूम देणे थांबवतात, आणि त्याला बरोबरीचा, मित्र म्हणून वागवू लागतात. सोळाव्या वर्षी मुलगा मोठा झाला, असे मानले जाई. लवकरच त्याचे लग्न होई, तो कामाचा वाटा उचलू लागे, आणि घराच्या व्यवहारात वडिलांच्या बरोबरीने उभा राही. श्लोक वडिलांच्या बाजूने बोलतो. ज्या घरात मुलगा वयात येईपर्यंत वडिलांचा शब्द हाच कायदा असे, अशा घरातला तो आवाज आहे. अध्याय ३, श्लोक १८.