चाणक्य नीति · Home and Family
चौघांना कुठे जोडावे
सुकुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजयेत् । व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मेण योजयेत् ॥
“मुलीला चांगल्या कुळाशी जोड, आणि मुलाला विद्येशी. शत्रूला संकटाशी जोड, आणि मित्राला धर्माशी.” संस्कृतमध्ये एकच क्रियापद चार वेळा येते: जोडणे, जुंपणे. गृहस्थाने आपल्या आयुष्यातल्या प्रत्येकाला, त्याला जे साजेसे त्याच्याशी जोडायचे असते. मुलगी नावाजलेल्या घराण्यात दिली जाते, कारण तिचे पुढचे सगळे आयुष्य तिथेच जायचे असते. मुलाला अभ्यासाला लावले जाते, कारण त्याची विद्या हेच घराण्याचे भविष्य. धर्म म्हणजे कर्तव्य आणि सदाचार, कुटुंब आणि समाज एकत्र धरून ठेवणारी नैतिक व्यवस्था. मित्राला सल्ल्याने आणि स्वतःच्या उदाहरणाने धर्माच्या वाटेवर ठेवायचे. घराच्या गोष्टींच्या यादीत शत्रू जरा विचित्र वाटतो, आणि हेच खास चाणक्यांचे. संकटासाठी संस्कृत शब्द आहे व्यसन, आणि त्याचा अर्थ दारू, जुगार यांसारखे व्यसनही होतो. कोणताही अर्थ घ्या, संकटात बुडालेल्या शत्रूला आपल्याला उपद्रव द्यायला वेळच उरत नाही. अध्याय ३, श्लोक ३.