चाणक्य नीति · Home and Family
नाचणारा पक्षी
यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तेयं मयि कामिनी । स तस्या वशगो भूत्वा नृत्येत् क्रीडाशकुन्तवत् ॥
“‘ही स्त्री माझ्यावर प्रेम करते’ असे मोहात पडून समजणारा मूर्ख तिच्या अधीन होतो, आणि पाळलेल्या पक्ष्यासारखा नाचतो.” हा पाळलेला पक्षी म्हणजे पोपट किंवा मैना. श्रीमंतांच्या घरी तो पिंजऱ्यात ठेवला जाई, आणि मालकाच्या इशाऱ्यावर उड्या मारायला, नाचायला शिकवला जाई. हा श्लोक आधीच्या श्लोकातूनच पुढे येतो. कोणत्याही स्त्रीचे प्रेम एकाच पुरुषावर नसेल, तर आपल्यावर तिचे प्रेम आहे असे समजणारा पुरुष फसला आहे. श्लोक त्या पुरुषाला मूर्ख म्हणतो, आणि त्याला नाचवणारी म्हणून स्त्रीला उभे करतो. इथे वासना हा पुरुषाच्या विवेकाला असलेला धोका आहे, आणि त्या धोक्याचे चित्र स्त्रीच्या रूपात रंगवले आहे. हा इशारा पुरुषांसाठी आहे: आपल्या इच्छेमागे फरफटत जाऊ नये, म्हणून. अध्याय १६, श्लोक ३.