चाणक्य नीति · Home and Family
फिरणारे
भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः । भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥
“फिरणारा राजा पूजला जातो, फिरणारा ब्राह्मण पूजला जातो, आणि फिरणारा योगीही पूजला जातो. फिरणारी स्त्री मात्र नष्ट होते.” संस्कृतमध्ये चौघांसाठी एकच शब्द आहे: भ्रमण, म्हणजे फिरणे. राजा आपल्या राज्यात फिरतो, मोहिमांवर जातो, आणि प्रजेला त्याचे दर्शन होते. ब्राह्मण शिकवण्यासाठी, शास्त्रार्थासाठी, आणि दरबारांत व तीर्थक्षेत्री दान घेण्यासाठी फिरतो. योगी म्हणजे भिक्षेवर जगणारा फिरता साधू; त्याने घरदार सोडले, म्हणून त्याचा मान होतो. मग तोच शब्द स्त्रीसाठी येतो, आणि निकाल उलटतो. तिचा मान होत नाही, आणि तिला नुसता दोषही दिला जात नाही: ती नष्ट होते. तिचे चांगले नाव जाते, आणि त्याबरोबर कुटुंबातले तिचे स्थानही जाते. त्या काळची घरंदाज स्त्री घरात आणि अंगणातच राहत असे. ती विहिरीवर, देवळात किंवा नातलगांच्या घरी जाई, तीही बहुधा कोणाला तरी बरोबर घेऊन. एकटीच इकडेतिकडे फिरताना दिसणारी स्त्री बदचाल समजली जाई. अध्याय ६, श्लोक ४.