चाणक्य नीति · Home and Family
तीन विडंबना
वृद्धकाले मृता भार्या बन्धुहस्तगतं धनम् । भोजनं च पराधीनं तिस्रः पुंसां विडम्बनाः ॥
“म्हातारपणी पत्नीचा मृत्यू, नातलगाच्या हाती गेलेले धन, आणि दुसऱ्यावर अवलंबून असलेले अन्न: या पुरुषाच्या तीन विडंबना.” विडंबना म्हणजे थट्टा: असे दुर्दैव, जे माणसाला लोकांच्या नजरेत लहानही करते. यातली पहिली म्हातारपणी येते, आणि तिन्ही त्याचे स्वातंत्र्य हिरावून घेतात. उतारवयात जी पत्नी जाते, तिलाच त्याच्या सवयी ठाऊक असतात, आणि तीच त्याचा स्वयंपाक करत असते. ती गेल्यावर म्हाताऱ्याची देखभाल सुना करतात, मायेने नव्हे, कर्तव्य म्हणून. नातलगाच्या हाती गेलेले धन स्वतःचे असूनही त्याला मागावे लागते. दुसऱ्यांच्या चुलीवरचे अन्न त्यांच्या मर्जीने मिळते: ते वाटेल तेव्हा देतात, आणि वाटेल ते देतात. या तिघांपैकी कोणतीच गोष्ट जीव घेत नाही. पण प्रत्येक गोष्ट माणसाला त्याच्याच घरात ओझे करून टाकते, आणि हे इतरांनाही दिसते. अध्याय ८, श्लोक ९.